Tư liệu Archives - Page 6 of 7 - ThienNhien.Net

Bảo tồn thiên nhiên

Ngăn ngừa sự xâm lấn của các sinh vật gây hại rừng

Thùy Dung -

14/11/2011

Tin tức

Sách tham khảo trong bảo tồn động vật hoang dã

ThienNhien.Net -

10/10/2011

Kinh tế

Nghèo đói gia tăng trước làn sóng đầu tư đất đai

Hồng Ngọc -

27/09/2011

Tin tức

Quản lý và tra cứu đa dạng thực vật bằng phần mềm

ThienNhien.Net -

23/08/2011

Tin tức

Công bố Báo cáo toàn cầu về giảm nhẹ thiên tai

Hồng Ngọc -

20/07/2011

Biến đổi khí hậu

Phục hồi sinh kế ven biển trước tác động của BĐKH

Hồng Ngọc -

05/07/2011

Biến đổi khí hậu

Hướng dẫn đánh giá tác động của BĐKH và xác định biện pháp thích ứng

Bạch Dương -

27/06/2011

Biến đổi khí hậu

Sổ tay ứng phó BĐKH cho cộng đồng đô thị

Hồng Ngọc -

15/05/2011

Tin tức

Ra mắt Bản tin chính sách về tài nguyên, môi trường

Hồng Ngọc -

04/05/2011

Tư liệu

Tờ thông tin về động đất và sóng thần ở Việt Nam

ThienNhien.Net -

28/03/2011

1...567 Page 6 of 7

Trên Facebook

ThienNhien.Net

5 giờ trước

TỪ MADAGASCAR ĐẾN MÙA HÈ VIỆT NAMTháng Năm, sân trường bỗng đổi màu. Trên nền lá xanh mảnh như lông chim, từng chùm hoa đỏ bừng lên dưới nắng. Vài cánh phượng được ép vào trang vở, kết thành hình con bướm hoặc cất trong ngăn bàn như một dấu mốc của năm học vừa qua. Phượng vĩ đã ở trong ký ức học đường lâu đến mức nhiều người xem đó là một loài cây rất Việt Nam. Thực ra, hành trình của nó bắt đầu từ những khu rừng khô cách xa Việt Nam nửa vòng Trái đất.Phượng vĩ có tên khoa học là *Delonix regia*, thuộc họ đậu. Quê hương tự nhiên của cây nằm ở miền bắc và miền tây Madagascar, nơi có khí hậu nhiệt đới với mùa khô rõ rệt. Từ hòn đảo này, vẻ đẹp rực rỡ của hoa phượng đã đưa cây đến các thuộc địa, vườn thực vật và thành phố tại nhiều vùng nhiệt đới trên thế giới. Ngày nay, phượng xuất hiện trên đường phố từ châu Phi, châu Á, vùng Caribe đến châu Đại Dương.Các tài liệu phổ biến cho biết người Pháp đưa phượng vĩ vào Việt Nam trong thế kỷ XIX, nhưng chưa xác định được một mốc năm thống nhất. Cây được trồng tại các đô thị, công viên và khuôn viên công sở nhờ tán rộng, sinh trưởng khá nhanh và hoa đẹp. Từ những không gian đô thị thời thuộc địa, phượng dần đi vào sân trường, nhà ga, bệnh viện và các con đường ở nhiều miền đất nước. Một loài cây ngoại nhập đã tìm được vị trí đặc biệt trong cảnh quan Việt Nam mà không cần tạo ra gỗ quý hay nông sản có giá trị thương mại lớn.Sự gắn bó giữa hoa phượng và tuổi học trò đến từ một cuộc gặp gỡ tình cờ của thời tiết và lịch học. Phượng thường nở rộ vào cuối mùa xuân, đầu mùa hè, đúng lúc năm học sắp kết thúc. Màu đỏ ấy đi cùng tiếng ve, những buổi tổng kết, kỳ thi và cuộc chia tay trước kỳ nghỉ dài. Qua thơ ca, âm nhạc và những cuốn lưu bút, phượng vĩ dần trở thành dấu hiệu báo mùa của trường học. Cây có thể đến từ Madagascar, nhưng ý nghĩa văn hóa mà người Việt trao cho nó lại được hình thành trên những sân trường trong nước.Ở Hải Phòng, phượng đã bước ra khỏi khuôn viên trường học để trở thành biểu tượng của cả thành phố. Những hàng cây nở đỏ trên các tuyến phố, cùng tên gọi Thành phố Hoa Phượng Đỏ, tạo nên một bản sắc cảnh quan được nhiều thế hệ cư dân chia sẻ. Câu chuyện ấy cho thấy một đô thị có thể nhận một loài cây từ nơi khác, nuôi dưỡng nó qua nhiều thập kỷ rồi biến mùa hoa thành một phần ký ức và niềm tự hào địa phương.Giá trị của phượng không dừng ở màu hoa. Tán cây xòe rộng tạo bóng mát cho sân trường, công viên và đường phố. Hoa cung cấp thức ăn cho côn trùng, còn cành lá tạo nơi nghỉ và trú ẩn cho một số loài động vật đô thị. Phượng cũng chịu được nắng, hạn và nhiều điều kiện khắc nghiệt của thành phố. Những đặc điểm này giúp cây được trồng rộng rãi tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi bóng râm là một nhu cầu thiết yếu của không gian công cộng.Dù vậy, phượng không thích hợp với mọi vị trí. Bộ rễ lan rộng cần đủ đất để phát triển, trong khi cành cây tương đối giòn và dễ gãy dưới tác động của gió mạnh. Một cây lớn trồng sát công trình, trong hố đất nhỏ hoặc không được kiểm tra thường xuyên có thể trở thành nguy cơ trong mùa mưa bão. Việc cắt rễ khi lát sân, xây tường hoặc đào đường càng làm giảm khả năng đứng vững của cây. Những tai nạn liên quan đến cây phượng vì thế cần được nhìn từ cả đặc tính của loài lẫn cách con người lựa chọn địa điểm, tạo không gian cho rễ và chăm sóc cây trong suốt vòng đời.Từ những cánh rừng khô của Madagascar, phượng vĩ đã đi vào mùa hè Việt Nam bằng một hành trình dài qua các tuyến hàng hải, đô thị và sân trường. Giá trị lớn nhất của cây không nằm trong thân gỗ hay một sản phẩm có thể bán trên thị trường. Nó nằm trong khoảng râm mát giữa trưa hè, sắc đỏ trên đường phố và những ký ức được truyền từ thế hệ học sinh này sang thế hệ khác. Phượng vĩ cho thấy một loài cây du nhập đôi khi không chỉ thích nghi với đất và khí hậu mới, mà còn bén rễ sâu trong đời sống tinh thần của con người.Ảnh: Vũ Văn Tiến/Pexels.#phuongvi #caydunhap #Madagascar #cayxanhdothi #KyUcHocTro #Hoaphuongdo #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

1 ngày trước

BÓNG MÁT TỪ CHÂU PHIDọc những con phố cũ của Hà Nội, các thân xà cừ lớn nổi lên với lớp vỏ xù xì, bộ rễ gồ khỏi mặt đất và tán lá phủ rộng qua nhiều thế hệ nhà cửa. Có cây đã đứng đó từ khi đường phố còn thưa người, đi qua chiến tranh, những mùa sơ tán, thời bao cấp rồi bước vào nhịp sống chật chội của đô thị hiện đại. Ít ai dừng lại nghĩ rằng loài cây gắn bó với Hà Nội ấy vốn đến từ một vùng đất cách Việt Nam hàng nghìn cây số.Xà cừ có tên khoa học là *Khaya senegalensis*, thuộc họ xoan và có nguồn gốc tại vành đai nhiệt đới châu Phi, trải từ Senegal về phía đông tới Sudan và Uganda. Trong môi trường tự nhiên, cây thường xuất hiện ở rừng thưa, rừng ven sông và những vùng có mùa khô kéo dài. Thân cây có thể đạt kích thước lớn, gỗ bền, tán rộng và khả năng chịu nắng tốt. Những đặc điểm đó khiến xà cừ được mang đi trồng tại nhiều thuộc địa nhiệt đới, vừa để lấy gỗ, vừa để tạo bóng mát cho các tuyến đường và khu hành chính.Người Pháp đưa xà cừ vào Việt Nam trong quá trình xây dựng các đô thị theo mô hình phương Tây. Những đại lộ mới cần các hàng cây đủ khỏe để chống chịu khí hậu nóng ẩm, sinh trưởng nhanh và tạo được tán lớn. Xà cừ được trồng cùng với sấu, sao đen, bàng và nhiều loài cây khác, góp phần hình thành cảnh quan của các khu phố thuộc địa tại Hà Nội và Sài Gòn. Ở Hà Nội, dấu tích của giai đoạn ấy vẫn còn trên các tuyến như Hoàng Diệu, Lê Hồng Phong, Chu Văn An, Hoàng Hoa Thám và một số đường phố thuộc khu Ba Đình.Xà cừ không có hoa rực rỡ như phượng, cũng không tạo ra mùi hương dễ nhận biết. Giá trị lớn nhất của cây nằm ở khoảng râm mát dưới tán lá. Trong những ngày hè, một hàng cây trưởng thành có thể che phủ phần lớn mặt đường và vỉa hè, làm dịu bề mặt bê tông đang hấp thụ nhiệt. Các nghiên cứu tại Hà Nội cho thấy sinh trưởng của xà cừ chịu ảnh hưởng mạnh từ điều kiện nhiệt độ đô thị và biến đổi khí hậu. Cây xanh vì thế không chỉ là phần trang trí của phố phường, mà còn là một cấu phần giúp thành phố điều hòa vi khí hậu và thích ứng với nắng nóng.Nhưng một cây rừng lớn không dễ dàng sống trong khoảng đất nhỏ hẹp của vỉa hè. Rễ xà cừ cần không gian để phát triển, trong khi mặt đất đô thị thường bị lát kín, đào xới nhiều lần và chia cắt bởi hệ thống cáp, cống, đường ống. Bộ rễ bị tổn thương hoặc không thể bám sâu có thể khiến cây giảm ổn định. Thân cao, cành lớn và tán nặng làm nguy cơ gãy đổ tăng lên trong giông bão, nhất là với những cây già, bị sâu mục hoặc từng bị cắt rễ. Vì lý do an toàn, Hà Nội đã hạn chế trồng mới xà cừ trên đường phố từ nhiều thập niên trước.Những vụ cây đổ thường khiến xà cừ bị xem như một loài không phù hợp với đô thị. Cách đánh giá ấy bỏ qua phần trách nhiệm của con người trong việc lựa chọn vị trí, dành không gian cho rễ, cắt tỉa và theo dõi sức khỏe của từng cây. Một cá thể khỏe mạnh sống trong dải đất đủ rộng rất khác với cây bị bó chặt giữa mặt đường, công trình ngầm và những lần chỉnh trang vỉa hè. Quản lý cây cổ thụ vì vậy cần dựa trên kiểm tra chuyên môn, hồ sơ từng cá thể và mức độ rủi ro cụ thể, thay vì chặt đồng loạt chỉ vì cây đã già hoặc thuộc một loài từng gây tranh luận.Qua hơn một thế kỷ, xà cừ đã từ cây ngoại nhập trở thành một phần của ký ức đô thị Việt Nam. Những hàng cây còn lại lưu giữ cả dấu ấn quy hoạch thuộc địa, lịch sử phát triển thành phố và đời sống của nhiều thế hệ cư dân. Giữ lại cây nào, thay thế cây nào và trồng loài gì cho tương lai đều cần được cân nhắc kỹ. Bóng mát của xà cừ không thể được tạo lại trong vài năm, bởi phía sau một tán cây lớn là hàng chục năm sinh trưởng giữa lòng thành phố.Ảnh: Báo Tuổi Trẻ. #xacu #caydunhap #cayxanhdothi #Hanoi #disancanhquan #dothixanh #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

VỎ CÂY ĐẮNG GIỮA NHỮNG CƠN SỐT RÉTTrong những năm đầu thế kỷ XX, sốt rét hiện diện như một bóng đen tại nhiều vùng rừng núi Đông Dương. Một cơn sốt có thể bắt đầu bằng rét run, tiếp theo là nóng dữ dội, kiệt sức và đôi khi kết thúc bằng cái chết. Khi ấy, trong số rất ít phương thuốc có khả năng chống lại căn bệnh này, có một loại bột đắng được lấy từ vỏ của cây canh-ki-na.Canh-ki-na có nguồn gốc từ các khu rừng trên dãy Andes ở Nam Mỹ. Vỏ cây chứa nhiều alkaloid, nổi tiếng nhất là quinine, hay ký ninh theo cách gọi quen thuộc tại Việt Nam. Người bản địa tại vùng Andes đã sử dụng vỏ cây làm thuốc từ lâu. Sau khi được đưa sang châu Âu, nguyên liệu này trở nên đặc biệt quý giá và quinine được phân lập vào năm 1820. Trong nhiều thế kỷ, vị đắng từ một loài cây rừng Nam Mỹ đã theo các đoàn quân, thủy thủ và người di cư đi khắp những vùng nhiệt đới có sốt rét.Nguồn cung quinine lúc đó phụ thuộc lớn vào các vùng trồng do Hà Lan kiểm soát tại Java. Chiến tranh thế giới thứ nhất khiến việc nhập nguyên liệu thêm khó khăn, thúc đẩy các cuộc thử nghiệm trồng canh-ki-na tại Đông Dương. Alexandre Yersin bắt đầu gieo hạt ở Suối Dầu và Đăng Kia nhưng không đạt kết quả mong muốn. Năm 1917, ông tiếp tục đưa cây lên Hòn Bà, một ngọn núi cao gần Nha Trang. Cây ban đầu phát triển khá tốt, rồi chậm lớn, nhiễm bệnh và chết dần vì đất không phù hợp.Thất bại ở Hòn Bà dẫn những cây còn khỏe lên cao nguyên. Tháng 7 năm 1923, khoảng 300 cây được chuyển tới Dran, thuộc Lâm Đồng ngày nay. Hai năm sau, cây bắt đầu ra hoa. Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng quinine trong vỏ tương đương với nguồn nguyên liệu nổi tiếng từ Java. Các vườn thử nghiệm sau đó tiếp tục được mở tại Di Linh và vùng Lang Biang nhỏ, nay thuộc khu vực Xuân Thọ của Đà Lạt. Từng độ cao, loại đất, khoảng cách trồng và cách bón phân đều được theo dõi để tìm ra điều kiện thích hợp nhất.Cây canh-ki-na không cho thuốc ngay sau khi trồng. Người ta phải chờ nhiều năm để thân cây đủ lớn, sau đó bóc vỏ, phơi khô và đưa đi chiết xuất. Đến giữa thập niên 1930, các khu trồng do Yersin và Viện Pasteur phát triển đã bước sang quy mô sản xuất. Tài liệu ghi nhận vụ khai thác năm 1936 thu được gần 30 tấn vỏ, từ đó sản xuất hơn hai tấn quinine tinh chế. Đằng sau lượng thuốc ấy là hơn hai thập kỷ thử nghiệm, tuyển chọn và di chuyển cây qua nhiều vùng núi.Giá trị của canh-ki-na không chỉ nằm trong dược chất. Câu chuyện của loài cây này phản ánh một giai đoạn mà thực vật được di chuyển giữa các châu lục để phục vụ y học, thương mại và quyền lực thuộc địa. Việc kiểm soát nguồn quinine từng có ý nghĩa lớn đối với khả năng sinh sống, khai thác và tiến quân của người châu Âu tại các vùng nhiệt đới. Cùng một vỏ cây có thể cứu người bệnh, tạo nên ngành dược phẩm và trở thành nguồn tài nguyên bị các cường quốc cạnh tranh.Vị thế của canh-ki-na suy giảm khi những thuốc chống sốt rét tổng hợp và các hoạt chất mới được phát triển. Nhiều khu trồng tại Việt Nam bị bỏ lại qua chiến tranh và biến động xã hội. Những cây từng phủ trên các sườn đồi Lâm Đồng gần như biến mất, đến mức canh-ki-na dần trở thành một cái tên trong sách cũ. Năm 2020, một số cây còn sót lại được tìm thấy tại Xuân Thọ và đưa về trồng lại ở Hòn Bà, chủ yếu để lưu giữ một dấu tích lịch sử.Canh-ki-na chưa từng trở thành cây trồng quen thuộc trong làng quê Việt Nam. Nó đi qua đất nước như một dự án khoa học kéo dài, gắn với những cơn sốt, các phòng thí nghiệm và những vườn cây trên cao nguyên. Loài cây ấy từng được tìm kiếm bởi khả năng cứu người, rồi lùi vào quên lãng khi y học bước sang một thời kỳ khác. Những thân cây còn lại vì thế không chỉ là nguồn dược liệu, mà còn lưu giữ ký ức về một chương đặc biệt trong lịch sử y học và nông nghiệp Việt Nam.Ảnh: Wikipedia. #canhkina #caydunhap #lichsuyhoc #AlexandreYersin #cayduoclieu #sotret #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

Chúc mừng Vườn quốc gia mới tinh: VQG Ea Sô (Đăk Lăk)! ... Xem thêmThu nhỏ

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

CỦ SẮN ĐI QUA NHỮNG MÙA ĐÓITrên những sườn đồi khô cằn, nơi đất mỏng và nước tưới luôn thiếu, cây sắn vẫn có thể cắm rễ, vươn thân và âm thầm nuôi lớn những củ chứa đầy tinh bột dưới lòng đất. Sắn không có mùa hoa rực rỡ, cũng hiếm khi xuất hiện trên mâm cỗ. Thế nhưng, trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, củ sắn luộc, cơm độn sắn hay những lát sắn phơi khô từng giúp các gia đình đi qua những tháng ngày thiếu gạo.Sắn có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ, nơi cây đã được các cộng đồng bản địa thuần hóa và sử dụng từ rất lâu trước khi người châu Âu đặt chân tới. Theo các tuyến hàng hải và thuộc địa, sắn được đưa sang châu Phi rồi đến châu Á. Đầu thế kỷ XIX, cây đã có mặt tại Việt Nam và dần được trồng tại nhiều vùng trung du, miền núi, duyên hải và Đông Nam Bộ.Khả năng chịu hạn và thích nghi với đất nghèo khiến sắn trở thành một loại cây dự phòng đáng tin cậy. Cây có thể lưu củ trong đất và được thu hoạch khi gia đình cần lương thực. Ít vốn, dễ nhân giống bằng hom và không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ như nhiều cây trồng khác, sắn từng đặc biệt quan trọng đối với các hộ dân sống ở nơi điều kiện sản xuất khó khăn. Từ một loài cây ngoại nhập, sắn nhanh chóng bước vào bữa ăn qua củ luộc, củ nướng, bánh sắn, chè, bột năng và nhiều món ăn khác nhau giữa các vùng.Củ sắn cũng có một cơ chế tự vệ riêng. Các bộ phận của cây chứa những hợp chất có thể giải phóng cyanide, với hàm lượng khác nhau tùy giống và điều kiện trồng. Vì vậy, sắn cần được bóc vỏ, ngâm, thái, phơi, lên men hoặc nấu chín đúng cách trước khi sử dụng. Những kỹ thuật chế biến truyền qua nhiều thế hệ không chỉ làm món ăn ngon hơn mà còn giúp loại bỏ phần lớn chất độc tự nhiên trong củ.Vị trí của cây sắn thay đổi mạnh khi các nhà máy chế biến xuất hiện. Củ tươi được nghiền thành tinh bột để sản xuất thực phẩm, giấy, dệt may, thức ăn chăn nuôi, cồn và nhiều sản phẩm công nghiệp. Những giống mới có năng suất và hàm lượng tinh bột cao đã giúp sắn chuyển từ cây lương thực phụ thành một ngành hàng xuất khẩu. Có những vùng mà nương sắn không còn phục vụ bữa ăn của gia đình, bởi toàn bộ củ sau thu hoạch được chở thẳng tới nhà máy.Sự mở rộng ấy cũng để lại dấu vết trên đất. Sắn thường được trồng trên sườn dốc, trong khi tán cây khép chậm nên mặt đất dễ bị mưa xói mòn vào đầu vụ. Canh tác liên tục, lấy đi toàn bộ thân lá và củ nhưng ít hoàn trả chất hữu cơ có thể khiến đất nghèo dần. Trồng theo đường đồng mức, che phủ đất, xen cây họ đậu, giữ lại tàn dư thực vật và luân canh là những giải pháp giúp giảm mất đất và duy trì độ phì.Một rủi ro khác đến từ cách nhân giống bằng hom. Cách làm này thuận tiện nhưng cũng giúp mầm bệnh đi theo vật liệu trồng từ ruộng này sang ruộng khác. Bệnh khảm lá sắn được phát hiện tại Việt Nam từ năm 2017, sau đó lan ra nhiều vùng sản xuất, gây sức ép lớn lên những giống được trồng phổ biến. Việc sử dụng hom sạch bệnh, giống kháng bệnh và kiểm soát vận chuyển vật liệu trồng vì thế trở thành yêu cầu thiết yếu đối với ngành sắn.Cây sắn từng được giữ lại như một nguồn lương thực cho lúc khó khăn, rồi trở thành nguyên liệu nối nương đồi với thị trường thế giới. Hành trình ấy phản ánh khả năng con người biến đổi vai trò của một loài cây qua từng giai đoạn lịch sử. Nhưng để củ sắn tiếp tục tạo ra thu nhập mà không lấy đi lớp đất màu của những vùng đồi, giá trị của nó cần được tính từ cả năng suất, sức khỏe đất, sự an toàn của giống và sinh kế lâu dài của người trồng.#caysan #caydunhap #lichsucaytrong #nongnghiepvietnam #sinhkenongthon #BaoVeDat #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook