Khoa học - công nghệ Archives - Page 219 of 231 - ThienNhien.Net

Biến nước biển thành nước ngọt nhờ năng lượng mặt trời

Vi khuẩn tạo năng lượng nhờ Asen

"Giải cứu" miền đất khát (Kỳ cuối)

Triển vọng và nguy cơ từ năng lượng gió

1...218219220...231 Page 219 of 231

Trên Facebook

ThienNhien.Net

20 giờ trước

Bò xám: khi một loài lớn biến mất trong im lặngĐây là bài tiếp theo trong loạt bài về các loài thú móng guốc hoang dã ở Việt Nam. Từ sao la, mang lớn, bò tót đến những loài có thể đã biến mất khỏi tự nhiên như bò xám, mỗi bài là một lát cắt về sự giàu có, mong manh và khoảng trống còn lại trong bảo tồn động vật hoang dã Việt Nam.Bò xám, hay kouprey, là một trong những loài bò hoang bí ẩn nhất từng được ghi nhận ở Đông Dương. Loài này được khoa học mô tả vào năm 1937, gắn với các sinh cảnh rừng thưa, rừng khô và trảng cỏ ở Campuchia, nam Lào, đông Thái Lan và vùng Tây Nguyên của Việt Nam. Với thân hình lớn, cặp sừng đặc trưng và đời sống gắn với những cảnh quan rừng khộp rộng mở, bò xám từng là một phần của thế giới thú lớn ở vùng biên giới Đông Dương. Nhưng ngày nay, loài này hầu như chỉ còn hiện diện trong các tài liệu khoa học, các cuộc khảo sát cũ và những câu chuyện rời rạc của người từng sống gần rừng.Theo IUCN, bò xám hiện được xếp ở mức Cực kỳ nguy cấp và có thể đã tuyệt chủng. Đây là cách diễn đạt rất quan trọng, vì nó cho thấy giới khoa học chưa có đủ cơ sở để khẳng định tuyệt đối rằng loài này đã biến mất khỏi Trái đất, nhưng cũng không có bằng chứng đáng tin cậy nào gần đây để chứng minh điều ngược lại. Những vùng từng được xem là có khả năng còn bò xám, trong đó có Yok Đôn và các khu rừng khô lân cận ở Tây Nguyên, đã trải qua nhiều đợt khảo sát nhưng không tìm thấy bằng chứng xác nhận sự tồn tại của loài. Với một loài thú lớn, sống trên mặt đất và cần không gian rộng, sự vắng bóng kéo dài như vậy là một tín hiệu rất đáng buồn.Câu chuyện bò xám cũng cho thấy mất loài thường không xảy ra đột ngột. Trước khi một loài bị xem là biến mất, nó đã trải qua nhiều lớp suy giảm: mất sinh cảnh, săn bắn, xáo trộn do chiến tranh, áp lực từ con người và sự chia cắt các cảnh quan tự nhiên. Khi số lượng cá thể còn quá thấp, mỗi quần thể nhỏ trở nên mong manh trước bệnh tật, giao phối cận huyết, thiếu bạn ghép đôi và những biến động ngẫu nhiên. Một loài thú lớn có thể từng hiện diện mạnh mẽ trong cảnh quan, nhưng khi suy giảm đến ngưỡng cuối cùng, nó có thể biến mất mà không để lại nhiều dấu vết.Bò xám là một bài học đau xót cho bảo tồn ở Việt Nam và Đông Dương. Nếu chỉ nhìn rừng như diện tích có cây, chúng ta có thể không nhận ra những mất mát đang diễn ra bên trong. Rừng khộp vẫn còn đó, trảng cỏ vẫn còn đó, nhưng những loài thú lớn từng tạo nên nhịp sống của cảnh quan có thể đã không còn. Bảo tồn vì vậy không chỉ là giữ màu xanh trên bản đồ, mà còn là giữ lại các quần thể động vật đủ lớn, đủ an toàn và đủ kết nối để tiếp tục tồn tại.Nhìn lại bò xám cũng là nhìn về tương lai của những loài thú móng guốc khác. Sao la, mang lớn, bò rừng, bò tót, nai, hươu và sơn dương đều cần những khu rừng không chỉ còn cây, mà còn ít bẫy, ít săn bắt và có không gian sinh thái đủ rộng. Một khi dấu chân cuối cùng đã biến mất, rất khó để sửa sai. Bài học từ bò xám cần được nhắc lại không phải để tiếc nuối, mà để những loài còn lại không đi tiếp con đường ấy.#boxam#kouprey#thumongguochoangda#baotondongvathoangda#rungkhoptaynguyen#matloai#THIENNHIENVIETNAM ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

Sao la: cuộc tìm kiếm chưa có lời đápĐây là bài đầu tiên trong loạt bài về các loài thú móng guốc hoang dã ở Việt Nam. Từ sao la, mang lớn, bò tót đến những loài có thể đã biến mất khỏi tự nhiên như bò xám, mỗi bài là một lát cắt về sự giàu có, mong manh và khoảng trống còn lại trong bảo tồn động vật hoang dã Việt Nam.Sao la là một trong những phát hiện thú học đặc biệt nhất của thế kỷ XX. Loài này được khoa học mô tả vào năm 1992 từ vùng rừng Trường Sơn, dọc biên giới Việt Nam và Lào. Với cặp sừng dài, thẳng và dáng vẻ khác biệt, sao la nhanh chóng được gọi bằng cái tên “kỳ lân châu Á”. Nhưng phía sau cái tên gợi nhiều tò mò ấy là một thực tế rất nghiêm trọng: hơn ba thập kỷ sau khi được phát hiện, con người vẫn biết quá ít về sinh thái, tập tính, số lượng và tình trạng thực sự của loài này trong tự nhiên.Theo Sách Đỏ IUCN, sao la hiện được xếp ở mức Cực kỳ nguy cấp. Ghi nhận chắc chắn gần đây nhất thường được nhắc đến là ảnh bẫy máy tại Việt Nam vào năm 2013. Kể từ đó, dù đã có nhiều nỗ lực tìm kiếm trên thực địa, sử dụng bẫy ảnh, khảo sát dấu vết, thông tin cộng đồng và các cách tiếp cận mới hơn, đến nay vẫn chưa có bằng chứng được xác nhận rộng rãi cho thấy sao la còn tồn tại trong tự nhiên. Việc chưa tìm thấy không có nghĩa là loài này chắc chắn đã tuyệt chủng, nhưng cũng không thể xem sự im lặng kéo dài này như một tín hiệu bình thường.Nếu sao la vẫn còn tồn tại, số lượng cá thể nhiều khả năng rất thấp và phân tán trong những khu rừng khó tiếp cận. Nếu loài này đã biến mất, đó sẽ là một trong những mất mát lớn nhất của bảo tồn khu vực Đông Dương hiện đại. Điều đau xót là sao la không phải loài bị săn bắt có chủ đích nhiều như một số loài thú khác. Mối đe dọa lớn nhất đối với sao la, cũng như nhiều loài thú đi trên mặt đất ở Trường Sơn, là bẫy dây. Những chiếc bẫy đặt để bắt thú rừng nói chung có thể giết cả những loài cực hiếm mà có khi người đặt bẫy chưa từng nhìn thấy.Câu chuyện sao la vì vậy không chỉ là câu chuyện đi tìm một loài thú bí ẩn. Đó là phép thử về năng lực bảo vệ rừng ở tầng nền, nơi các loài thú móng guốc, thú ăn thịt nhỏ, chim mặt đất và nhiều loài động vật khác phải đi qua mỗi ngày. Một khu rừng có thể vẫn xanh trên ảnh vệ tinh, nhưng nếu nền rừng đầy bẫy và vắng bóng thú hoang, khu rừng ấy đã mất đi phần sống động nhất. Với sao la, thời gian có thể không còn nhiều. Với các loài khác của Trường Sơn, bài học từ sao la cần được nhìn nhận sớm hơn, trước khi chúng cũng chỉ còn lại trong hồ sơ khoa học và ký ức bảo tồn.#SaoLa#KyLanChauA#ThuMongGuocHoangDa#BaoTonDongVatHoangDa#RungTruongSon#GiamBayDay#ThienNhienVietNam ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

Mùa mật ong rừng KbangHàng năm khi những cánh rừng ở Kbang, Gia Lai bước vào mùa cây rừng đồng loạt nở hoa, cũng là lúc những người thợ lấy mật bắt đầu vào rừng. Mật ong rừng Kbang có màu vàng hổ phách, hương thơm đặc trưng của hàng chục loài hoa khác nhau như dầu, bằng lăng, dẻ, sim và nhiều loài cây bản địa của hệ sinh thái rừng khộp, rừng thường xanh. Chính sự đa dạng của nguồn hoa đã tạo nên hương vị đậm đà, khác biệt mà khó nơi nào có được. Với nhiều người dân địa phương, mùa mật không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể mà còn là một phần của tri thức bản địa gắn bó với rừng từ bao đời.Ít ai biết rằng, để tạo ra một ki-lô-gam mật, đàn ong phải bay qua hàng triệu bông hoa. Trong quá trình đó, chúng thực hiện một công việc vô cùng quan trọng là thụ phấn cho cây rừng. Nhờ những chuyến bay không biết mệt mỏi của ong, nhiều loài thực vật có thể kết hạt, tái sinh và duy trì đa dạng sinh học. Có thể nói, mỗi giọt mật ong không chỉ là món quà của thiên nhiên mà còn là kết quả của một hệ sinh thái khỏe mạnh, nơi rừng, hoa và côn trùng cùng tồn tại trong sự gắn kết chặt chẽ.Chính vì vậy, khai thác mật ong rừng cũng cần đi cùng với trách nhiệm bảo tồn thiên nhiên. Những phương pháp lấy mật truyền thống như chỉ thu một phần bánh tổ, không đốt lửa làm chết đàn ong, không phá hủy tổ và hạn chế khai thác trong mùa sinh sản sẽ giúp đàn ong tiếp tục tồn tại và quay trở lại vào năm sau. Quan trọng hơn cả là bảo vệ những cánh rừng tự nhiên, bởi nếu rừng mất đi thì nguồn hoa cũng mất, ong sẽ không còn nơi kiếm ăn và mùa mật rồi cũng chỉ còn trong ký ức. Muốn giữ được đặc sản mật ong rừng Kbang lâu dài, chúng ta không chỉ cần những người thợ lấy mật khéo léo, mà còn cần những cánh rừng được gìn giữ nguyên vẹn cho các thế hệ mai sau.Ảnh: GiaLai.Info#matongrung #Kbang #gialai #ongmat #RungTuNhien #DaDangSinhHoc #BaoTonThienNhien ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

Bảo tồn không chỉ là giữ từng khu rừng riêng lẻMột khu rừng đứng riêng lẻ giữa đường sá, nương rẫy, khu dân cư và các công trình hạ tầng vẫn có giá trị. Nó có thể là nơi trú ẩn cuối cùng của nhiều loài. Nó có thể giữ đất, giữ nước, che chở cho một dòng suối, bảo vệ một sườn núi, lưu giữ những cây bản địa và duy trì một phần ký ức sinh thái của vùng đất. Nhưng một khu rừng cô lập khó có thể thay thế cho một cảnh quan tự nhiên liền mạch. Khi các mảnh rừng bị tách rời khỏi nhau, sự sống bên trong chúng dần trở nên mong manh hơn. Bảo tồn vì thế không thể chỉ dừng lại ở việc giữ từng mảnh xanh còn sót lại. Điều cần thiết hơn là giữ được một mạng lưới sinh thái đủ lớn, đủ lành mạnh và đủ kết nối.Trong nhiều năm, bảo tồn thiên nhiên thường được nhìn qua các khu vực có ranh giới rõ ràng. Đó là vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu rừng đặc dụng, khu rừng phòng hộ, khu đất ngập nước, vùng sinh cảnh quan trọng hoặc một khoảnh rừng có giá trị cao. Cách tiếp cận này rất cần thiết, vì những vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt vẫn là nền tảng của bảo tồn. Không có vùng lõi đủ lớn, nhiều loài nhạy cảm sẽ không còn nơi trú ẩn. Không có những khu rừng ít bị xáo trộn, các quá trình tự nhiên khó được duy trì. Không có các khu bảo tồn được quản lý tốt, rất nhiều loài quý hiếm sẽ mất đi nơi sống cuối cùng.Nhưng các khu bảo tồn không thể tồn tại như những hòn đảo biệt lập. Chim, thú, côn trùng, hạt cây, dòng nước và các quá trình sinh thái không dừng lại ở ranh giới quản lý. Một loài thú có thể cần vùng kiếm ăn nằm ngoài khu bảo tồn. Một loài chim có thể dùng nhiều mảng rừng khác nhau trong năm. Một loài cây có thể phụ thuộc vào động vật phát tán hạt di chuyển qua cả vùng đệm và khu dân cư thưa. Một dòng suối chảy qua khu bảo tồn có thể bắt nguồn từ khu vực bên ngoài. Nếu cảnh quan xung quanh bị chia cắt, suy thoái hoặc chuyển đổi quá mạnh, khu bảo tồn bên trong cũng chịu tác động.Vì vậy, bảo tồn hiện đại cần đi từ tư duy bảo vệ từng điểm sang tư duy quản lý cả cảnh quan. Cảnh quan ở đây không chỉ là phong cảnh nhìn thấy bằng mắt, mà là toàn bộ không gian nơi rừng, sông suối, đất ngập nước, trảng cỏ, nương rẫy, làng bản, đường sá và các dạng sử dụng đất khác cùng tồn tại. Trong cảnh quan đó, có nơi cần bảo vệ nghiêm ngặt, có nơi cần phục hồi, có nơi cần sử dụng bền vững, có nơi cần hạn chế phát triển hạ tầng, có nơi cần duy trì dải cây, bờ suối, hàng rào sinh học hoặc mảng xanh nhỏ để làm cầu nối cho sự sống.Giữ vùng lõi là nhiệm vụ đầu tiên. Vùng lõi là phần sinh cảnh có chất lượng cao, ít bị xáo trộn, đủ rộng và đủ yên tĩnh cho các loài nhạy cảm. Đó có thể là rừng già, rừng phục hồi tốt, vùng núi đá vôi còn nguyên vẹn, đầm lầy tự nhiên, rừng ngập mặn, trảng cỏ tự nhiên hoặc một đoạn sông suối có giá trị đặc biệt. Vùng lõi không nên bị cắt bởi đường mới, công trình mới hoặc các hoạt động gây xáo trộn mạnh. Một khi vùng lõi bị chia nhỏ, việc phục hồi lại sự yên tĩnh và ổn định ban đầu sẽ rất khó. Với nhiều loài, mất vùng lõi cũng gần như mất nền tảng sống.Bên cạnh vùng lõi, cần giảm áp lực vùng rìa. Một khu rừng có thể bị suy yếu không chỉ vì bị chặt phá bên trong, mà còn vì những tác động liên tục từ bên ngoài. Lửa, tiếng ồn, rác thải, hóa chất, vật nuôi thả rông, săn bắt, bẫy, khai thác lâm sản trái phép và việc mở thêm đường mòn đều có thể làm vùng rìa lấn sâu vào rừng. Quản lý tốt vùng rìa không có nghĩa là tách con người ra hoàn toàn khỏi thiên nhiên, mà là giảm những tác động làm cho sinh cảnh mất dần chất lượng. Ở nhiều nơi, chỉ cần kiểm soát bẫy, hạn chế đốt lửa, quản lý vật nuôi, phục hồi cây bản địa ở mép rừng và giảm xáo trộn trong mùa sinh sản của động vật, chất lượng sinh cảnh đã có thể cải thiện đáng kể.Hành lang sinh thái là một phần quan trọng của giải pháp. Hành lang không nhất thiết lúc nào cũng là một dải rừng rộng và hoàn hảo. Đó có thể là dải rừng ven sông suối, một sườn núi còn cây bản địa, một chuỗi mảng rừng nhỏ nằm giữa hai khu rừng lớn, một vùng nông lâm kết hợp thân thiện với động vật hoang dã, hoặc một khu vực phục hồi được thiết kế để nối lại các sinh cảnh đã bị chia cắt. Giá trị của hành lang nằm ở khả năng giúp các loài di chuyển, trao đổi nguồn gen, tìm thức ăn, mở rộng vùng sống và thích ứng với thay đổi môi trường. Với những quần thể nhỏ bị cô lập, một kết nối được phục hồi đúng chỗ có thể tạo ra khác biệt rất lớn.Không phải mảnh xanh nhỏ nào cũng có giá trị như nhau, nhưng cũng không nên xem nhẹ tất cả các mảnh nhỏ. Một mảng rừng nhỏ nằm ở vị trí chiến lược có thể đóng vai trò điểm nghỉ cho chim, nơi trú ẩn cho thú nhỏ, nguồn hạt giống cho phục hồi hoặc mắt xích nối giữa hai vùng sinh cảnh lớn. Một dải cây ven suối có thể là đường đi tự nhiên của nhiều loài. Một hàng cây bản địa trong vùng canh tác có thể giúp côn trùng thụ phấn và chim di chuyển. Một khoảnh đất ngập nước nhỏ có thể là nơi sinh sản của lưỡng cư và chim nước. Vấn đề là phải nhìn các mảnh nhỏ trong quan hệ với toàn bộ cảnh quan, thay vì đánh giá chúng như những phần rời rạc.Phục hồi sinh thái cần được đặt trong mục tiêu nối lại sự sống, không chỉ phủ xanh đất trống. Nếu một khu vực trồng cây nằm đúng vị trí giữa hai mảnh rừng bị tách rời, nó có thể giúp hàn gắn kết nối. Nếu cây trồng là loài bản địa phù hợp, có cấu trúc nhiều tầng, có khả năng cung cấp thức ăn và nơi trú ẩn cho động vật, giá trị sinh thái sẽ cao hơn nhiều so với một vùng cây trồng đơn loài. Nếu phục hồi đi kèm giảm săn bắt, giảm bẫy, bảo vệ suối, kiểm soát lửa và tạo điều kiện cho cây tái sinh tự nhiên, hệ sinh thái có cơ hội phục hồi thật sự. Một khu vực xanh lên rất nhanh chưa chắc đã trở thành sinh cảnh tốt. Một khu vực phục hồi đúng cách có thể mất nhiều thời gian hơn, nhưng tạo ra nền tảng bền vững hơn.Trong cảnh quan bị phân mảnh, sông suối và các dải cây ven nước cần được ưu tiên đặc biệt. Rừng ven sông suối vừa giữ đất, giữ nước, giảm xói mòn, điều hòa nhiệt độ nước, vừa là đường di chuyển tự nhiên của nhiều loài. Ở nhiều nơi, chỉ cần giữ được các dải cây bản địa ven suối, cảnh quan đã có thêm một mạng lưới kết nối quan trọng. Ngược lại, khi suối bị bê tông hóa, bờ suối bị phát quang, rừng ven nước bị chuyển đổi, cảnh quan mất đi một hệ thống đường sống tự nhiên. Bảo vệ rừng ven sông suối không chỉ là bảo vệ nước, mà còn là bảo vệ các kết nối sinh thái chạy xuyên qua cảnh quan.Quy hoạch phát triển cần nhận diện các kết nối sinh thái trước khi quyết định vị trí công trình. Một tuyến đường, một hồ chứa, một khu du lịch, một vùng sản xuất hoặc một khu dân cư mới có thể tạo ra tác động rất khác nhau tùy vào vị trí. Nếu công trình cắt qua vùng lõi, đường di chuyển của loài hoặc dải rừng nối giữa hai khu sinh cảnh, tổn thất sinh thái có thể lớn hơn nhiều so với diện tích bị mất trực tiếp. Nếu quy hoạch tránh được các khu vực nhạy cảm, giữ lại hành lang, bố trí đường chui hoặc cầu vượt sinh thái ở nơi cần thiết, hạn chế mở thêm đường nhánh và phục hồi cây bản địa sau thi công, tác động có thể giảm đáng kể. Quy hoạch tốt là quy hoạch nhìn thấy cả những đường đi của sự sống, không chỉ nhìn thấy đường đi của con người.Các khu bảo tồn cũng cần được quản lý trong mối liên hệ với vùng xung quanh. Một vườn quốc gia sẽ khó bảo vệ các loài cần vùng sống rộng nếu vùng đệm bị chia cắt mạnh. Một khu bảo tồn linh trưởng sẽ khó phục hồi quần thể nếu các dải rừng nối giữa các nhóm cá thể bị mất. Một vùng đất ngập nước sẽ khó duy trì chức năng nếu dòng nước cấp cho nó bị thay đổi từ bên ngoài. Vì vậy, quản lý khu bảo tồn cần gắn với quy hoạch sử dụng đất, sinh kế cộng đồng, phục hồi sinh cảnh, kiểm soát săn bắt và hợp tác giữa các địa phương. Ranh giới pháp lý rất quan trọng, nhưng ranh giới sinh thái thường rộng hơn ranh giới pháp lý.Người dân địa phương có vai trò lớn trong việc duy trì kết nối sinh thái. Nhiều hành lang, dải rừng ven suối, mảng cây bản địa, bãi chăn thả, nương rẫy và khu đất cộng đồng nằm ngoài các khu bảo tồn chính thức. Nếu sinh kế của người dân không được tính đến, các giải pháp kết nối sẽ khó bền vững. Ngược lại, nếu phục hồi sinh thái đi cùng lợi ích thiết thực như giữ nước, giảm sạt lở, tăng cây bản địa có giá trị, phát triển nông lâm kết hợp, giảm thiệt hại do thiên tai, tạo sinh kế dựa vào du lịch cộng đồng hoặc dịch vụ môi trường, người dân có thể trở thành lực lượng bảo vệ kết nối sinh thái hiệu quả nhất. Cảnh quan không thể được nối lại chỉ bằng bản đồ. Nó cần sự đồng thuận và tham gia của những người sống trong cảnh quan đó.Bảo tồn kết nối cũng là một cách chuẩn bị cho biến đổi khí hậu. Khi khí hậu thay đổi, nhiều loài sẽ cần dịch chuyển để tìm nơi có nhiệt độ, độ ẩm và nguồn thức ăn phù hợp hơn. Những loài ở vùng núi có thể cần di chuyển theo độ cao. Những loài phụ thuộc vào nước có thể cần tiếp cận các dòng suối còn ổn định. Những loài có mùa sinh sản gắn với mùa mưa, mùa quả hoặc mùa hoa có thể phải thay đổi phạm vi di chuyển. Nếu cảnh quan bị chia cắt, các loài bị mắc kẹt trong những mảnh sinh cảnh nhỏ. Nếu cảnh quan còn kết nối, chúng có thêm cơ hội thích ứng.Điều quan trọng là phải đưa kết nối sinh thái trở thành một tiêu chí trong quyết định phát triển. Không chỉ hỏi dự án có nằm trong khu bảo tồn hay không. Cần hỏi dự án có nằm trên đường di chuyển của loài không. Không chỉ hỏi mất bao nhiêu diện tích rừng. Cần hỏi phần rừng bị mất có vai trò nối kết hay không. Không chỉ hỏi còn bao nhiêu mảng xanh. Cần hỏi các mảng xanh ấy có tạo thành mạng lưới hay chỉ là những điểm rời rạc. Không chỉ hỏi trồng được bao nhiêu cây. Cần hỏi cây ấy có phục hồi được sinh cảnh, thức ăn, bóng râm, đất, nước và đường đi cho sự sống hay không.Bài học lớn nhất từ câu chuyện phân mảnh hệ sinh thái là thiên nhiên cần sự liền mạch. Sự liền mạch ấy không có nghĩa là mọi nơi đều phải trở thành rừng nguyên sinh. Trong một đất nước đang phát triển, cảnh quan luôn có làng bản, ruộng vườn, đường sá, đô thị, công trình và các vùng sản xuất. Nhưng giữa các nhu cầu đó, vẫn phải giữ những không gian không thể thay thế cho sự sống. Vùng lõi cần được bảo vệ. Hành lang cần được duy trì. Rừng ven suối cần được giữ lại. Các mảng sinh cảnh quan trọng cần được phục hồi. Các vết cắt mới cần được cân nhắc kỹ. Những nơi đã bị đứt gãy cần được hàn gắn từng bước.Giữ thiên nhiên không chỉ là giữ lại những phần còn sót. Đó là giữ cho các phần ấy còn liên hệ với nhau. Một khu rừng cần nối với dòng suối. Một dòng suối cần nối với rừng đầu nguồn. Một mảnh sinh cảnh nhỏ cần nối với vùng lõi lớn hơn. Một quần thể loài cần nối với các quần thể khác. Một khu bảo tồn cần nối với cảnh quan xung quanh. Khi các kết nối ấy còn tồn tại, thiên nhiên còn khả năng tự phục hồi. Khi các kết nối ấy mất đi, những mảng xanh có thể vẫn còn trên bản đồ, nhưng sự sống bên trong đã bị thu hẹp.Bảo tồn trong thời đại phân mảnh không thể chỉ là vẽ thêm ranh giới bảo vệ. Nó phải là công việc giữ, nối và phục hồi các mối liên hệ sinh thái. Giữ những vùng lõi còn tốt. Nối lại những mảnh sinh cảnh bị chia cắt. Phục hồi những dải rừng, dòng suối, vùng đất ngập nước và mảng cây bản địa có vai trò kết nối. Giảm những sức ép làm vùng rìa lấn sâu vào rừng. Đưa đường đi của động vật, dòng chảy của nước và sự phát tán của hạt cây vào quy hoạch phát triển.Một cảnh quan khỏe mạnh không phải là nơi chỉ còn vài khu rừng được khoanh lại để bảo vệ. Đó là nơi các khu rừng, dòng suối, vùng đất ngập nước, trảng cỏ, nương rẫy thân thiện với sinh thái và không gian sống của con người được sắp xếp theo cách không làm đứt gãy hoàn toàn sự sống. Khi bảo tồn được nhìn như một mạng lưới, mỗi quyết định về đất đai, hạ tầng, phục hồi và sinh kế đều có thể góp phần giữ cho thiên nhiên tiếp tục vận hành.#phanmanhhesinhthai #ketnoisinhthai #BaoTonThienNhien #PhucHoiSinhThai #quyhoachsinhthai #DaDangSinhHoc #THIENNHIENVIETNAM ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

5 ngày trước

Một con đường có thể chia đôi cả hệ sinh tháiPhân mảnh hệ sinh thái thường bắt đầu từ những vết cắt rất cụ thể trên mặt đất. Một con đường mở qua rừng. Một tuyến dây điện đi qua sườn núi. Một hồ chứa làm ngập thung lũng. Một công trình thủy điện chặn dòng suối. Một vùng canh tác mở rộng vào sát mép rừng. Một khu du lịch, khu dân cư hoặc khu khai thác khoáng sản chen vào giữa sinh cảnh tự nhiên. Mỗi công trình có thể được nhìn như một nhu cầu phát triển riêng lẻ. Nhưng khi đặt chúng vào toàn bộ cảnh quan, nhiều công trình nhỏ có thể cộng lại thành một mạng lưới chia cắt lớn.Đường sá là tác nhân rất rõ của phân mảnh sinh cảnh. Một tuyến đường không chỉ lấy đi phần đất nằm dưới mặt đường. Nó mở ra một khoảng trống dài, cắt ngang đường di chuyển của động vật, làm thay đổi ánh sáng, tiếng ồn, bụi, dòng chảy nước mặt và mức độ tiếp cận của con người vào rừng. Với một số loài, mặt đường nóng, trống trải, nhiều xe cộ và thiếu cây che phủ là rào cản khó vượt qua. Với một số loài khác, việc băng qua đường đồng nghĩa với nguy cơ bị xe cán, bị săn bắt, bị chó đuổi hoặc bị con người phát hiện.Tác động của đường không dừng ở phần mặt đường. Đường thường kéo theo các hoạt động khác. Nơi có đường, việc đi lại dễ hơn. Săn bắt dễ hơn. Khai thác gỗ dễ hơn. Mở nương dễ hơn. Vận chuyển lâm sản, khoáng sản và động vật hoang dã dễ hơn. Những khu rừng trước đây xa xôi, khó tiếp cận, ít bị tác động, sau khi có đường có thể trở thành những khu vực chịu áp lực thường xuyên. Đối với nhiều hệ sinh thái, tác động lớn nhất của đường không nằm ở diện tích bị bê tông hóa, mà nằm ở cánh cửa nó mở ra cho nhiều sức ép khác.Đường cũng làm tăng hiệu ứng rìa. Hai bên đường là những mép sinh cảnh mới. Ánh sáng chiếu sâu hơn. Gió mạnh hơn. Độ ẩm thay đổi. Tiếng ồn và bụi tác động lên động vật và cây cối. Nhiều loài cây ưa sáng, cỏ dại, dây leo hoặc loài ngoại lai có thể lan theo mép đường. Rác thải, nước bẩn, hóa chất, dầu mỡ và đất đá từ thi công có thể đi vào suối, khe nước và vùng đất thấp. Một tuyến đường hẹp trên bản vẽ kỹ thuật có thể tạo ra dải tác động rộng hơn nhiều trong thực tế sinh thái.Với động vật hoang dã, các công trình dạng tuyến như đường giao thông, đường dây điện, kênh dẫn nước, hàng rào, đường ống hoặc tuyến tuần tra mở rộng có thể chia cắt vùng sống. Một đàn thú không chỉ cần nơi ở cố định. Chúng cần đường đi giữa các bãi ăn, nơi uống nước, nơi sinh sản, nơi trú ẩn và các khu vực sử dụng theo mùa. Khi đường đi bị cắt, động vật có thể bị dồn vào một phía của sinh cảnh. Nếu phía đó thiếu thức ăn, thiếu nước hoặc có nhiều áp lực săn bắt, quần thể sẽ suy giảm. Nếu không còn cá thể từ nơi khác bổ sung, nguy cơ biến mất cục bộ tăng lên.Thủy điện và hồ chứa cũng có thể gây phân mảnh mạnh, nhất là ở các hệ sinh thái sông suối và rừng ven nước. Một dòng sông không chỉ là nước chảy từ thượng nguồn xuống hạ lưu. Đó là đường di chuyển của cá, tôm, cua, ốc, ấu trùng thủy sinh, phù sa, chất dinh dưỡng và hạt giống. Khi dòng chảy bị chặn, các quá trình này thay đổi. Cá di cư có thể mất đường sinh sản. Phù sa bị giữ lại. Nhiệt độ, độ sâu, tốc độ dòng chảy và chất lượng nước thay đổi. Rừng ven sông suối có thể bị ngập, bị khô bất thường hoặc bị tách khỏi nhịp thủy văn vốn nuôi dưỡng nó.Hồ chứa còn tạo ra những vùng nước lớn chia cắt sinh cảnh trên cạn. Những thung lũng từng là đường di chuyển của thú, chim, bò sát và nhiều loài nhỏ có thể bị ngập. Các mảnh rừng trên sườn núi trở thành những dải hẹp ven hồ hoặc các cụm sinh cảnh cô lập. Động vật phải đi vòng xa hơn, băng qua khu vực nguy hiểm hơn, hoặc bị kẹt lại trong vùng sống hẹp hơn. Khi mực nước lên xuống bất thường, vùng ven hồ cũng trở thành khu vực xáo trộn mạnh, khó duy trì vai trò sinh cảnh ổn định cho nhiều loài.Nông nghiệp quy mô lớn và cây trồng đơn loài cũng có thể tạo ra sự chia cắt. Một vùng trồng cây công nghiệp, cây ăn quả, cây nguyên liệu hoặc cây ngắn ngày không phải lúc nào cũng là khoảng trống hoàn toàn. Nhưng đối với nhiều loài rừng, đó vẫn là môi trường khó đi qua. Thiếu tán cây bản địa, thiếu tầng cây bụi, thiếu thức ăn tự nhiên, thiếu nơi trú ẩn, nhiều hóa chất và nhiều hoạt động của con người làm cho các vùng canh tác trở thành khoảng ngăn cách giữa các mảnh sinh cảnh. Khi các mảnh rừng bị bao quanh bởi nông nghiệp thâm canh, chúng dần trở thành những đảo xanh nhỏ giữa một cảnh quan không còn thân thiện với động vật hoang dã.Khai khoáng, khu công nghiệp, khu dân cư và du lịch cũng góp phần làm cảnh quan bị chia cắt. Các hoạt động này thường đi kèm đường vào, bãi thải, san gạt đất, tiếng ồn, ánh sáng ban đêm, dòng người và phương tiện. Đối với một số loài, ánh sáng ban đêm làm thay đổi tập tính kiếm ăn và di chuyển. Đối với các loài nhạy cảm, tiếng ồn và sự hiện diện thường xuyên của con người đủ để khiến chúng rời bỏ khu vực. Đối với các loài sống dưới nước, bùn đất, nước thải và thay đổi dòng chảy có thể làm mất nơi sinh sản hoặc nơi kiếm ăn.Vấn đề không chỉ nằm ở từng công trình riêng lẻ. Một tuyến đường có thể được đánh giá là tác động không lớn. Một hồ chứa có thể được tính toán trong phạm vi dự án. Một khu du lịch có thể chỉ chiếm vài chục héc ta. Một vùng trồng trọt có thể được xem là nằm ngoài khu bảo tồn. Nhưng động vật hoang dã và các quá trình sinh thái không tách rời theo ranh giới dự án. Khi nhiều công trình cùng xuất hiện trong một cảnh quan, tác động tích lũy có thể vượt xa tổng tác động được nhìn thấy trong từng báo cáo riêng. Một vết cắt mới có thể nối với những vết cắt cũ, làm sinh cảnh bị chia vụn hơn, vùng lõi nhỏ hơn và đường di chuyển của loài hẹp hơn.Đây là lý do đánh giá tác động môi trường cần nhìn rộng hơn phạm vi xây dựng trực tiếp. Không chỉ hỏi công trình chiếm bao nhiêu diện tích. Cần hỏi công trình cắt qua sinh cảnh nào, nằm gần vùng lõi nào, có chia tách quần thể loài nào không, có chặn đường di chuyển theo mùa không, có mở thêm lối vào vùng rừng ít bị tác động không, có làm tăng săn bắt và khai thác trái phép không, có tạo thêm hiệu ứng rìa không, có ảnh hưởng đến sông suối và vùng đất ngập nước không. Nếu chỉ tính diện tích mất trực tiếp, nhiều tác động quan trọng sẽ bị bỏ sót.Trong quy hoạch, vị trí của một công trình có thể quan trọng không kém quy mô của nó. Một con đường đi qua khu vực đã bị biến đổi mạnh có thể ít gây chia cắt hơn một con đường đi xuyên qua sinh cảnh lõi. Một tuyến tránh được điều chỉnh để né vùng sinh sản, vùng kiếm ăn hoặc đường di chuyển của loài có thể giảm đáng kể rủi ro. Một cây cầu, đường chui sinh thái, dải cây phục hồi, đoạn rào dẫn hướng hoặc hành lang ven suối được thiết kế tốt có thể giúp một số loài tiếp tục di chuyển. Nhưng những biện pháp này chỉ có ý nghĩa khi chúng được tính từ đầu, dựa trên hiểu biết về loài và cảnh quan, chứ không phải được thêm vào sau khi sinh cảnh đã bị cắt nát.Không phải mọi công trình đều phải đối lập với bảo tồn. Vấn đề nằm ở cách lựa chọn vị trí, cách thiết kế, cách vận hành và cách kiểm soát tác động lan tỏa. Một tuyến đường có thể hạn chế mở nhánh phụ vào rừng. Một công trình thủy điện có thể phải duy trì dòng chảy tối thiểu, bảo vệ rừng ven suối và không phá vỡ các đoạn sông có giá trị sinh thái cao. Một vùng nông nghiệp có thể giữ lại dải cây bản địa, hàng cây ven suối, bờ rào sinh học và các mảng cây nối giữa các khu rừng. Một khu du lịch có thể giới hạn ánh sáng, tiếng ồn, rác thải và không mở rộng vào vùng sinh cảnh nhạy cảm. Các lựa chọn này quyết định cảnh quan sẽ tiếp tục có kết nối sinh thái hay trở thành tập hợp của những mảnh xanh bị cô lập.Ở Việt Nam, nhiều khu bảo tồn và vườn quốc gia không tồn tại như những không gian biệt lập. Chúng nằm cạnh làng bản, nương rẫy, đường giao thông, thủy điện, rừng sản xuất, rừng phòng hộ, khu du lịch và đất nông nghiệp. Vì vậy, sức khỏe của khu bảo tồn phụ thuộc rất lớn vào vùng xung quanh. Nếu vùng đệm bị chuyển đổi mạnh, nếu các dải rừng nối với khu vực lân cận bị mất, nếu đường sá cắt qua nơi sinh sống của loài, khu bảo tồn sẽ bị cô lập dần. Khi đó, ranh giới pháp lý vẫn còn, nhưng chức năng sinh thái của toàn bộ cảnh quan đã yếu đi.Bảo tồn trong một cảnh quan đang phát triển đòi hỏi cách nhìn thận trọng hơn. Cần xác định trước những khu vực không nên cắt qua, những hành lang cần giữ, những dòng suối cần bảo vệ, những mảng rừng nhỏ có vai trò nối kết, những vùng phục hồi có thể hàn gắn sinh cảnh, và những nơi cần hạn chế hạ tầng mới. Cần xem xét tác động tích lũy của nhiều dự án, thay vì chỉ xem từng dự án như một hồ sơ riêng. Cần đưa dữ liệu về loài, sinh cảnh và kết nối sinh thái vào quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch giao thông, quy hoạch năng lượng, quy hoạch đô thị và quy hoạch du lịch.Một con đường có thể giúp con người đến gần nhau hơn, nhưng cũng có thể làm các quần thể hoang dã xa nhau hơn. Một hồ chứa có thể tạo ra nguồn nước và năng lượng, nhưng cũng có thể chặn dòng di chuyển của sự sống. Một vùng sản xuất có thể tạo sinh kế, nhưng cũng có thể biến rừng thành những mảnh nhỏ bị bao vây. Phát triển không thể chỉ được đo bằng chiều dài đường, công suất điện, diện tích dự án hay sản lượng kinh tế. Nó cũng cần được đo bằng phần thiên nhiên còn giữ được, mức độ kết nối sinh thái còn duy trì được và khả năng các loài tiếp tục sống cùng cảnh quan đó.Phân mảnh hệ sinh thái là lời nhắc rằng tác động môi trường không chỉ nằm ở nơi bị san gạt. Nó nằm trong những đường đi bị cắt, những dòng chảy bị chặn, những vùng lõi bị thu hẹp, những loài phải tránh xa tiếng ồn, những mảnh rừng không còn nối được với nhau. Nếu không nhìn thấy các kết nối ấy trong quy hoạch, chúng ta sẽ rất dễ đánh đổi chúng mà không nhận ra.Bảo vệ thiên nhiên trong thời kỳ phát triển hạ tầng không có nghĩa là dừng mọi công trình. Điều cần thiết là biết nơi nào không nên cắt, nơi nào cần tránh, nơi nào phải phục hồi, nơi nào cần hành lang sinh thái, và nơi nào cần được giữ nguyên vẹn vì giá trị của nó lớn hơn nhiều so với phần diện tích nhìn thấy trên bản đồ. Khi các vết cắt đã xuất hiện quá nhiều, chi phí hàn gắn thiên nhiên sẽ cao hơn rất nhiều so với chi phí tránh chia cắt ngay từ đầu.#phanmanhhesinhthai #ketnoisinhthai #baotonrung #danhgiatacdongmoitruong #quyhoachsinhthai #THIENNHIENVIETNAM ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Khoa học - công nghệ

Hé lộ khả năng tạo sét đáng sợ của turbine gió

Phân hữu cơ hoai mục – Giải pháp cho môi trường

Cải tạo ô nhiễm kim loại nặng trong đất bằng thực vật

Kỳ tích trị thuỷ độc nhất vô nhị trên thế giới của người Hà Lan

Nồng độ CO2 cao giúp tăng năng suất cây trồng?

Nhật Bản đưa điện Mặt Trời vào các trường học

Tiết kiệm điện nhờ Đèn giao thông thông minh

Việt-Pháp tăng cường hợp tác khoa học kỹ thuật

Công nghệ “xanh” – tiêu chuẩn “vàng” mới trong giới IT

Ứng dụng hợp chất hữu cơ xử lý nước ô nhiễm

Mặt trời có thể đáp ứng nhu cầu năng lượng toàn...

Biến nước biển thành nước ngọt nhờ năng lượng mặt trời

Vi khuẩn tạo năng lượng nhờ Asen

"Giải cứu" miền đất khát (Kỳ cuối)

Triển vọng và nguy cơ từ năng lượng gió