November 2010 - Page 12 of 22 - ThienNhien.Net | Con người và Thiên nhiên

Home 2010 November

1...111213...22 Page 12 of 22

Trên Facebook

8 giờ trước

Cái mới của NbS không nằm ở việc làm, mà ở cách làmCụm từ “giải pháp dựa vào thiên nhiên” ắt hẳn nghe có phần giống một kiểu ngôn ngữ thời thượng đối với rất nhiều người. Và cũng phải thừa nhận, nếu chỉ nhìn bề mặt, cảm giác đó không sai. Bảo vệ rừng, phục hồi đất ngập nước, giữ hành lang sinh thái, làm nông lâm kết hợp… đâu phải chuyện mới. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó để kết luận NbS là “bình mới rượu cũ”, có lẽ vẫn chưa đủ.Điểm đáng nói là NbS không cố chứng minh rằng con người vừa phát minh ra một giải pháp mới, mà nó đang cố kéo nhiều cách làm vốn bị chia cắt trở lại với nhau. Trước đây, chống ngập là việc của ngành hạ tầng. Bảo tồn là việc của ngành môi trường. Sinh kế là chuyện của phát triển nông thôn. Khí hậu là câu chuyện của giảm phát thải và thích ứng. Còn NbS, ít nhất trên lý thuyết, buộc người ta phải nhìn khác: một hệ sinh thái khỏe không chỉ đẹp hay có giá trị bảo tồn, mà còn có thể giúp giữ nước, làm mát, giảm rủi ro thiên tai, hỗ trợ sinh kế, hấp thụ carbon và tăng khả năng chống chịu của cộng đồng. Cái mới nằm ở chỗ đó: nhìn thiên nhiên như một nền tảng đa chức năng, chứ không phải một mảng riêng bị tách khỏi phát triển.NbS có thể là một cách sửa lại tư duy phát triển. Thay vì mỗi vấn đề dùng một giải pháp riêng, rồi vá chỗ này lại làm hỏng chỗ khác, NbS đặt câu hỏi: liệu có thể giải quyết nhiều mục tiêu cùng lúc bằng cách phục hồi hoặc quản lý tốt hơn các hệ sinh thái không? Chẳng hạn, thay vì chỉ xây thêm công trình kiểm soát lũ, có thể kết hợp phục hồi vùng trũng ngập nước và không gian trữ nước tự nhiên. Thay vì chỉ chạy theo năng suất ngắn hạn trong nông nghiệp, có thể tổ chức lại cảnh quan theo hướng giữ đất, giữ nước, tăng đa dạng sinh học và giảm phụ thuộc vào đầu vào hóa học. Đây không phải là phép màu, nhưng nó là một thay đổi khá lớn trong cách đặt bài toán.Tất nhiên, nói vậy không có nghĩa là cứ gắn nhãn NbS là mặc nhiên tốt hơn. Điểm mới của NbS chỉ có ý nghĩa khi nó đi kèm với chất lượng thực hiện: hiểu đúng hệ sinh thái, không hy sinh đa dạng sinh học để đổi lấy vài chỉ số đẹp, không tách cộng đồng ra khỏi quá trình ra quyết định, và không dùng NbS như cái cớ để né những thay đổi khó hơn ở cấp chính sách hay mô hình kinh tế. Một khu vực trồng kín cây nhưng nghèo nàn sinh học chưa chắc là một hệ sinh thái khỏe. Một dự án có hồ nước và công viên chưa chắc đã là một giải pháp tốt cho đô thị. Một mô hình hấp thụ carbon chưa chắc đã có lợi cho thiên nhiên. Tóm lại, NbS không nằm ở hình thức xanh, mà nằm ở chất lượng sinh thái và chất lượng quản trị.Có lẽ cách nhìn công bằng nhất là NbS không mới ở vật liệu, nhưng có thể mới ở tư duy thiết kế. Nó không tạo ra một thế giới hoàn toàn khác, nhưng có thể giúp chúng ta thoát khỏi cách làm cũ vốn chia nhỏ thiên nhiên thành từng mảnh, từng ngành, từng mục tiêu ngắn hạn. Nếu được làm đến nơi đến chốn, NbS có thể là một bước tiến. Nếu chỉ dừng ở khẩu hiệu, nó sẽ nhanh chóng trở thành một lớp sơn xanh nữa trong kho từ vựng phát triển bền vững.#giaiphapduavaothiennhien #NbS #phattrienbenvung #baotonthiennhien #phuchoisinhthai #khihau #dadangsinhhoc ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

1 ngày trước

Khi thiên nhiên trở thành một nhãn dán đẹpBạn có để ý thấy những điều này không: chỉ cần dự án có thêm vài mảng xanh, vài hàng cây, một hồ nước nhân tạo, hay một cam kết hấp thụ carbon, lập tức nó có thể được gọi bằng những cái tên rất đẹp như “giải pháp dựa vào thiên nhiên”. Nghe rất ổn. Nhưng trong không ít trường hợp, thứ thay đổi nhiều nhất lại không phải là bản chất của dự án, mà là ngôn ngữ dùng để mô tả nó.Đây chính là lý do ngày càng nhiều nhà nghiên cứu cảnh báo về nguy cơ tẩy xanh trong câu chuyện NbS. Một số nghiên cứu về bất động sản đô thị cho thấy nhiều dự án quảng bá “không gian xanh”, “sống gần thiên nhiên”, “hạ tầng sinh thái” như một lợi thế bán hàng, nhưng khi nhìn kỹ thì phần xanh chỉ mang tính trang trí, bị chia cắt, khó tiếp cận, hoặc không đủ giá trị sinh thái. Nói cách khác, có những nơi thiên nhiên được đưa vào tờ quảng cáo trước khi được cho vào thiết kế thật.Vấn đề không chỉ nằm ở chuyện quảng cáo. Nguy hiểm hơn là khi NbS bị dùng như một lớp phủ đạo đức cho những hoạt động vốn vẫn gây áp lực lên khí hậu và đa dạng sinh học. Một doanh nghiệp có thể tài trợ trồng rừng ở đâu đó, nhưng đồng thời vẫn duy trì mô hình sản xuất gây ô nhiễm, phá vỡ sinh cảnh, hoặc phát thải lớn mà không có thay đổi đáng kể ở phần cốt lõi. Một dự án có thể gắn mác “dựa vào thiên nhiên”, nhưng lại bỏ qua cộng đồng địa phương, làm nghèo hệ sinh thái bằng các mô hình trồng cây thuần loài, hoặc lấy vài chỉ số xanh để che lấp các tổn thất lớn hơn ở nơi khác. Khi đó, NbS không còn là giải pháp, mà trở thành một tấm bảng hiệu đẹp đặt trước cửa.Một lý do khiến chuyện này dễ xảy ra là vì khái niệm NbS đủ rộng để ai cũng có thể nhận vơ một phần. Nếu không có tiêu chí rõ ràng, rất nhiều thứ có thể bị kéo vào chiếc ô này: từ công viên cảnh quan, hồ điều hòa, khu đô thị trồng cây, cho đến các chương trình bù trừ carbon . Nhưng khoa học về NbS vốn không nói đơn giản như vậy. Một NbS nghiêm túc không chỉ cần có yếu tố thiên nhiên, mà phải chứng minh được rằng nó giải quyết được một vấn đề xã hội cụ thể, đồng thời không làm tổn hại đa dạng sinh học, có tính bền vững dài hạn, và không phải là cái cớ để trì hoãn những thay đổi gốc rễ hơn như giảm phát thải, giảm ô nhiễm hay thay đổi quy hoạch sai lầm.Vì thế, khi nghe một dự án tự giới thiệu là “giải pháp dựa vào thiên nhiên”, có lẽ điều cần làm không phải là vội tin, cũng không phải là vội bác bỏ. Điều cần làm là hỏi vài câu rất đơn giản: Thiên nhiên ở đây là thật hay chỉ để trưng bày? Hệ sinh thái được cải thiện thật hay chỉ đẹp trên hình? Cộng đồng được hưởng lợi thật hay chỉ đứng ngoài? Và quan trọng nhất: dự án này có giải quyết vấn đề gốc rễ, hay chỉ đang làm cho vấn đề trông dễ chịu hơn? Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, thì nhiều khả năng “thiên nhiên” chỉ đang bị dùng như một nhãn dán đẹp mà thôi.#giaiphapduavaothiennhien #NbS #phattrienbenvung #baotonthiennhien #phuchoisinhthai #khihau #dadangsinhhoc ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

NbS có thật sự mới, hay chỉ là cách đóng gói lại tri thức cũ?Cụm từ “giải pháp dựa vào thiên nhiên” (NbS) dễ tạo ra cảm giác đây là một phát kiến mới của thời đại khí hậu. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, rất nhiều điều đang được gọi là NbS hôm nay thực ra không hề xa lạ. Từ việc giữ rừng đầu nguồn để giảm lũ, duy trì đất ngập nước để điều tiết nước, làm nông lâm kết hợp để giữ đất và tăng độ phì, đến phục hồi rừng ngập mặn để bảo vệ bờ biển - nhiều cộng đồng địa phương đã thực hành những cách này từ rất lâu, thậm chí từ nhiều thế hệ trước khi các tổ chức quốc tế bắt đầu chuẩn hóa thành một thuật ngữ toàn cầu.Vì vậy, nói rằng NbS là một ý tưởng hoàn toàn mới thì không thật chính xác. Nhiều nhà nghiên cứu xem NbS là một khái niệm tổng quát, gom lại những hướng tiếp cận vốn đã tồn tại trong bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái, thích ứng dựa vào hệ sinh thái, hạ tầng xanh hay quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng. Điểm đáng chú ý là khi được đặt trong một chiếc khung mới, những thực hành cũ bỗng có một ngôn ngữ dễ bước vào các bàn thảo luận lớn hơn: từ chính sách khí hậu, quy hoạch đô thị cho đến tài chính xanh. Điều mới mẻ không hẳn nằm ở bản thân giải pháp, mà nằm ở cách hệ thống hiện đại nhìn nhận, đo đếm và hợp thức hóa nó.Nhưng chính ở đây cũng nảy sinh một câu hỏi khó chịu mà rất cần được đặt ra: ai là người được quyền đặt tên cho tri thức? Nhiều thực hành mà thế giới hôm nay ca ngợi dưới nhãn NbS thực chất là kết quả của hàng trăm năm quan sát, thử nghiệm và điều chỉnh của cộng đồng bản địa, người dân địa phương và những người sống gắn với đất, rừng, sông, biển. Trong nhiều trường hợp, khi một cách làm được “dịch” sang ngôn ngữ quốc tế, nó trở nên sang trọng hơn, dễ được tài trợ hơn, dễ được đưa vào báo cáo hơn. Thế nhưng những cộng đồng đã gìn giữ và phát triển nó lại không phải lúc nào cũng được ghi nhận xứng đáng. Đó là lý do ngày càng nhiều tài liệu quốc tế nhấn mạnh rằng NbS không nên chỉ là câu chuyện của kỹ thuật hay tài chính, mà còn là câu chuyện của quyền, tiếng nói và sự công bằng tri thức.Bên cạnh đó, tri thức bản địa hay tri thức địa phương không nên bị nhìn như một thứ “đồ gia truyền” chỉ để kể cho hay. Nhiều nghiên cứu gần đây nhấn mạnh rằng các hệ tri thức này không chỉ là ký ức văn hóa, mà là những hệ thống hiểu biết sinh thái được tích lũy qua quan sát dài hạn, qua quá trình thử – sai – điều chỉnh trong chính điều kiện địa phương. Hay nói cách khác, có những điều người dân bản địa biết về nước, về đất, về mùa, về cây, về lửa, về dòng chảy, đôi khi còn sâu hơn cả những mô hình chuẩn hóa từ bên ngoài. Nếu NbS thực sự nghiêm túc, nó phải coi những tri thức ấy là nền tảng để đồng kiến tạo giải pháp, chứ không phải chỉ tham vấn hình thức.Vì vậy, nếu phải trả lời thật ngắn gọn, thì có lẽ câu trả lời là thế này: NbS vừa cũ, vừa mới. Cũ ở chỗ nhiều thực hành đứng sau nó đã có từ lâu. Mới ở chỗ thế giới hôm nay đang cố gắng gom chúng lại trong một khung khái niệm chung, để nói chuyện với các hệ thống chính sách và đầu tư hiện đại. Nhưng cũng chính vì thế, NbS chỉ đáng tin khi nó không xóa mờ nguồn gốc của tri thức, không biến những thực hành cộng đồng thành sáng kiến mới của ai đó, và không dùng ngôn ngữ mới để che lấp những bất bình đẳng cũ. Một giải pháp không thể gọi là “dựa vào thiên nhiên” nếu nó tách rời khỏi những con người đã sống cùng thiên nhiên ấy từ ngàn xưa.#giaiphapduavaothiennhien #NbS #phattrienbenvung #baotonthiennhien #phuchoisinhthai #khihau #dadangsinhhoc ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

NbS: Khái niệm mới hay cách gọi mới cho điều cũ?“Giải pháp dựa vào thiên nhiên” (nature-based solutions – NbS) gần đây xuất hiện dày đặc trong các diễn đàn về khí hậu, đa dạng sinh học, phát triển bền vững, thậm chí cả trong các dự án đầu tư và tài chính xanh. Nghe qua đây có vẻ như một ý tưởng rất mới: thay vì chỉ dựa vào công trình bê tông hay công nghệ đắt đỏ, con người học cách dựa vào hệ sinh thái để giảm lũ, giữ nước, làm mát đô thị, phục hồi đất đai, bảo vệ sinh kế và tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, một câu hỏi khá thú vị xuất hiện: liệu NbS có thực sự là một phát minh mới, hay chỉ là một cái tên mới cho những điều mà nhiều cộng đồng, nhà khoa học và những người làm bảo tồn đã theo đuổi từ lâu?Nếu bám theo định nghĩa phổ biến của IUCN, NbS là những hành động nhằm bảo vệ, quản lý bền vững hoặc phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên hay đã bị biến đổi, đồng thời giải quyết các thách thức xã hội như biến đổi khí hậu, an ninh nước, giảm rủi ro thiên tai hay sức khỏe con người, trong khi vẫn mang lại lợi ích cho đa dạng sinh học và phúc lợi xã hội. Nghe rất hiện đại, nhưng bản chất của nó lại không hoàn toàn xa lạ. Giữ rừng đầu nguồn để giảm xói mòn và điều tiết nước, phục hồi rừng ngập mặn để chắn sóng và bảo vệ bờ biển, canh tác nông lâm kết hợp để giữ đất và tăng độ phì, hay bảo tồn đất ngập nước để giảm ngập và lọc nước - tất cả những việc đó đã tồn tại từ rất lâu, trước cả khi thuật ngữ NbS trở nên thịnh hành trong các báo cáo quốc tế.Cái mới của NbS không hẳn nằm ở việc làm, mà nhiều khi nằm ở cách gọi tên và cách đóng khung khái niệm. Trước khi NbS trở thành từ khóa toàn cầu, thế giới đã có nhiều khái niệm gần gũi như phục hồi hệ sinh thái, thích ứng dựa vào hệ sinh thái (ecosystem-based adaptation), giảm nhẹ rủi ro thiên tai dựa vào hệ sinh thái, hạ tầng xanh, hay rộng hơn là dịch vụ hệ sinh thái. Nhiều nhà nghiên cứu thừa nhận NbS thực chất là một khái niệm tổng quát, gom lại nhiều hướng tiếp cận vốn đã tồn tại rải rác trong bảo tồn, quản lý tài nguyên và quy hoạch phát triển. Vì vậy, nếu ai đó nói NbS là hoàn toàn mới, có lẽ họ đang nói hơi quá.Tuy vậy, gọi NbS là “bình mới rượu cũ” rồi gạt đi hoàn toàn cũng là một cách nhìn quá đơn giản. Việc một khái niệm cũ được đóng gói mới lại không nhất thiết là điều xấu. Trong nhiều trường hợp, chính nhờ có một ngôn ngữ mới, các ý tưởng vốn nằm rải rác trong giới bảo tồn mới bước vào được những cuộc thảo luận lớn hơn về khí hậu, đầu tư công, quy hoạch đô thị hay tài chính phát triển. Nói cho cùng, bảo tồn thiên nhiên nhiều khi bị xem là chuyện của riêng ngành môi trường; còn NbS lại được hiểu như một giải pháp phát triển, có thể nói chuyện với cả giới quy hoạch, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các nhà hoạch định chính sách. Đó là lý do NbS bùng nổ nhanh. Không chỉ vì nó đúng, mà còn vì nó nói được bằng thứ ngôn ngữ mà nhiều hệ thống quyền lực hiện nay sẵn sàng lắng nghe.Vì thế câu hỏi quan trọng nhất đối với chúng ta không nên là “NbS có mới hay không?”, mà là "NbS có giúp chúng ta làm tốt hơn những điều đúng đắn hay không"? Nếu NbS chỉ là lớp sơn mới cho những dự án cũ, hoặc tệ hơn là một nhãn dán đẹp để hợp thức hóa các hoạt động nửa vời, thì nó không có nhiều giá trị. Nhưng nếu NbS giúp kết nối bảo tồn với thích ứng khí hậu, gắn phục hồi hệ sinh thái với sinh kế cộng đồng, và buộc các dự án phải chứng minh cả lợi ích xã hội lẫn lợi ích sinh thái, thì đây không chỉ là chuyện đổi tên, gán nhãn. Loạt bài trong này sẽ đi tiếp từ chính điểm đó: khi nào NbS là một bước tiến thật sự, và khi nào nó chỉ là một lớp ngôn ngữ thời thượng phủ lên những thứ cũ kỹ?Mời các bạn tiếp tục đón đọc, thảo luận và chia sẻ rộng rãi nhé.#giaiphapduavaothiennhien #NbS #phattrienbenvung #baotonthiennhien #phuchoisinhthai #khihau #dadangsinhhoc ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

Bất chấp chênh lệch lớn về kích thước cơ thể, một con quạ vẫn dũng cảm lao vào tấn công con kền kền đang đậu. Một khoảnh khắc phản kháng rất mạnh mẽ và hoang dã.Kền kền Griffon bị quạ quấy nhiễu. Tác phẩm vào chung kết hạng mục Chim của The Nature Photography Contest 2025. Ảnh của: Panagiotis Xaxiris. ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Monthly Archives: November 2010

Thu hồi 1.688ha rừng đặc dụng cảnh quan Ðray Sáp

WCS tuyển cán bộ dự án

Ngộ độc khói lò gạch

Quản lý rừng bằng dữ liệu ảnh vệ tinh

Sóc Trăng: Trao giải thi vẽ tranh đa dạng sinh học

Săn lan rừng ở Lào Cai

Đầu tư cho bảo tồn đàn voi tại Đắk Lắk

Quảng Nam xây dựng 9 tuyến đường tránh lũ

Xây dựng 3 nhà máy nước vùng ĐBSCL

Nghệ An: Rầm rộ nạn khai thác vàng