Nepal có thể mất 39% số lượng hổ trong 20 năm tới

Nghiên cứu mới đây cho thấy, những tuyến đường chạy gần một công viên quốc gia ở vùng đồng bằng phía nam của Nepal có thể khiến tỷ lệ tai nạn giao thông trên đường tăng lên, khiến số lượng hổ trưởng thành trong công viên giảm gần 2/5 chỉ trong 2 thập kỷ tới.

Nghiên cứu dự báo rằng 46 con hổ Bengal có thể sẽ bị giết khi đang đi trên các con đường gần Công viên Quốc gia Chitwan, khiến số lượng hổ trưởng thành giảm từ 133 con ở thời điểm hiện tại xuống còn 81 con trong 20 năm nữa. Cũng trong 20 năm đó, 30 con hổ khác có thể bị giết nếu một tuyến đường sắt được xây dựng trong khu vực. Nghiên cứu đã sử dụng dữ liệu di chuyển của hổ được thu thập ở Chitwan từ những năm 1970.

Tác giả của nghiên cứu – Neil Carter, đến từ Đại học Michigan, cho biết: “Tỷ lệ tử vong liên quan đến lưu lượng giao thông gia tăng và sự mở rộng của đường bộ và đường sắt sẽ gây ra những hậu quả tiêu cực đối với sự tồn tại của quần thể hổ về lâu dài.”

Do quần thể hổ ở Chitwan tương đối nhỏ so với những quần thể hổ ở các nơi khác trên khắp Ấn Độ, mức giảm 39% này có thể khiến chúng dễ mắc bệnh hoặc dễ giao phối cận huyết hơn. Điều đó sẽ làm tăng nguy cơ tuyệt chủng cục bộ của quần thể tại Chitwan này, Carter nói.

Người dân địa phương cưỡi voi qua vùng đệm của Công viên Quốc gia Chitwan. (Ảnh: Jonas Gratzer/Mongabay)

Từ một thế kỷ trước, ước tính có khoảng 100.000 con hổ hoang dã lang thang trên các đồng cỏ khắp châu Á. Nhưng đến đầu những năm 2000, số lượng của chúng giảm mạnh đến 95%, phần lớn là do nạn săn trộm, tình trạng phân mảnh và mất môi trường sống. Cũng trong thời gian này, ba phân loài là hổ Java, Bali và Caspian đã tuyệt chủng.

Vào năm 2010, các quốc gia trong phạm vi hoạt động của hổ cam kết sẽ tăng gấp đôi số lượng hổ trong nước đến năm 2022 – năm con hổ trong cung hoàng đạo Trung Quốc. Kể từ đó, quần thể hổ Bengal đã tăng trở lại, trong đó Nepal và Ấn Độ dẫn đầu các quốc gia trong nỗ lực đạt được mục tiêu này. Vào ngày 29 tháng 7, Ngày Quốc tế Hổ, Nepal dự kiến ​​sẽ công bố thành quả tăng gấp đôi số lượng hổ, ít nhất là ở một số khu bảo tồn của nước này.

Carter tiết lộ: “Kết quả đáng ngạc nhiên nhất từ ​​nghiên cứu đó là, tỷ lệ tử vong của hổ chỉ tăng nhẹ thôi cũng có thể gây ra những hậu quả to lớn cho cả quần thể.”

Nghiên cứu chỉ ra rằng cái chết của chỉ một hoặc hai con hổ thôi, đặc biệt là con cái, cũng có thể gây ra sự suy giảm đáng kể trong tổng số lượng loài. Bởi hổ cái không chỉ sinh con mà còn nuôi dưỡng và bảo vệ chúng cho đến khi chúng có khả năng tự lập, đồng tác giả nghiên cứu – Narendra Man Babu Pradhan, thuộc văn phòng cơ quan bảo tồn toàn cầu IUCN tại Nepal, cho biết.

Điều này có nghĩa là bất kể các biện pháp như xây dựng đường và hầm chui cho động vật được xây dựng như thế nào hoặc tại thời điểm nào, chỉ cần một hoặc hai trường hợp động vật tử vong cũng có thể là thảm họa đối với tổng thể quần thể của loài, Carter cảnh báo.

Khi xem xét tác động của đường bộ và đường sắt đến số lượng động vật ăn cỏ, các tác giả đã quan sát thấy rằng có một số vùng xám cần được nghiên cứu thêm. Các nhà nghiên cứu phát hiện, khi quần thể động vật ăn cỏ giảm dần trong khu vực quanh các cơ sở hạ tầng đường xá, số lượng hổ ở những nơi này cũng giảm theo.

Carter cho biết: “Cũng có một số nghiên cứu khác chỉ ra rằng các con đường thực sự có thể thu hút một số loại động vật ăn cỏ, vì chúng thích ăn thực vật dọc theo những con đường này.”

Trong những trường hợp đó, hổ sẽ bám theo con mồi đến tận trên đường và có nguy cơ bị xe tông phải. Do đó cần phải có những nghiên cứu sâu hơn về hành vi của con mồi và cách các con đường tác động đến chúng.

Một con lợn rừng ở Công viên Quốc gia Chitwan. (Ảnh: Knut-Erik Helle/Flickr)

Nghiên cứu trên được công bố chỉ vài tháng sau khi một nghiên cứu khác cho thấy rằng những con đường được quy hoạch trong môi trường sống của hổ ở Nepal làm chệch hướng không chỉ công tác bảo tồn hổ mà còn cả những loài động vật ăn thịt bậc cao khác. Nghiên cứu đã chỉ ra, những loài săn mồi như gấu lợn và sói lửa cũng gặp nguy hiểm từ mạng lưới đường ở Nepal.

Bibek Raj Shrestha, đồng tác giả nghiên cứu về động vật ăn thịt bậc cao, cho biết: “Nghiên cứu mới về hổ đã củng cố thêm phát hiện của chúng tôi, rằng đường xá sẽ có tác động thảm khốc đối với những kẻ săn mồi đầu bảng như hổ.” Ông cũng khẳng định những nghiên cứu như vậy rất quan trọng vì chúng cung cấp các tiêu chuẩn cho công tác bảo tồn sau này.

Kanchan Thapa, một nhà sinh vật học bảo tồn tại WWF-Nepal, đồng ý rằng điểm mạnh của nghiên cứu đó là việc sử dụng dữ liệu mà Vườn quốc gia Chitwan đã thu thập từ những năm 1970.

Carter cho biết mô hình này vẫn còn một số hạn chế, đó là nó bỏ qua một số yếu tố nhất định có thể ảnh hưởng đến quần thể hổ. Ví dụ, nó không xem xét việc các vật cản vật lý như đường xá đã cô lập quần thể hổ Nepal ra khỏi Ấn Độ, từ đó dẫn đến sự suy giảm đa dạng di truyền. Nó cũng không tính đến tác động của cái chết của những con hổ đực đối với cả quần thể.

Pradhan cho biết mô hình này cũng không tạo ra những thay đổi dài hạn trong việc quản lý các khu bảo tồn dựa trên nền tảng kiến ​​thức khoa học mới.

Thapa khẳng định, có bằng chứng cho thấy nguồn nước sẵn có đóng một vai trò quan trọng trong việc xác định sự di chuyển của hổ, nhưng yếu tố này cũng bị thiếu trong mô hình nghiên cứu trên. Các nhà khoa học đã quan sát thấy rằng trong môi trường sống càng khan hiếm nước, số lượng động vật hoang dã bị xe cộ đâm phải càng nhiều. Mặt khác, các vùng nước dồi dào cũng thu hút động vật hoang dã, Thapa nói thêm.

Tuy nhiên, những tác động này có thể được cân bằng bởi các yếu tố khác, Carter nói. Ví dụ, hổ có thể học cách băng qua đường một cách an toàn, từ đó làm giảm khả năng chúng bị đâm chết trên đường. Nhưng điều này vẫn chỉ là giả định mà thôi.

Với số lượng hổ ít như vậy, các quan chức và các nhà hoạch định cần phải tránh nơi cư trú của hổ khi xây dựng đường bộ và đường sắt, Carter nói. “Chúng ta chưa thể hiểu đầy đủ về các tác động của đường xá, vậy tại sao ta vẫn cứ xây?”

Do đó, nghiên cứu nhấn mạnh việc xác định các khu vực “cấm đi qua” – ở đó cơ sở hạ tầng giao thông phải bị cấm hoàn toàn. Nghiên cứu cũng chỉ ra tầm quan trọng của việc đề xuất các vị trí khác để xây dựng đường bộ và đường sắt.

“Do vậy, không nên mở rộng đường và từ đó tăng lưu lượng giao thông. Ở mức tối thiểu, lưu lượng và tốc độ giao thông phải được hạn chế ở bên trong các khu rừng, bao gồm cả các vùng đệm.” Carter khẳng định. 

Với tuyến đường sắt đang được đề xuất khởi công, Carter cho rằng nó nên được kết hợp với đường cao tốc đông tây hiện tại, nhằm tập trung các tác động của nó vào một khu vực mà thôi. “Các cầu vượt và hầm chui có thể được áp dụng và điều đó cũng tiết kiệm tài nguyên tài đáng kể,” ông nói thêm.

Carter cho rằng nghiên cứu cũng kêu gọi các chương trình nghiên cứu sâu rộng hơn với sự hợp tác của các nhà hoạch định giao thông và chính quyền. Ông nói: “Các nhà nghiên cứu và nhà hoạch định cần kết nối nhiều hơn nữa để có thể kịp thời chia sẻ thông tin với nhau. Việc mời các nhà nghiên cứu đang thu thập thông tin và dữ liệu sẽ giúp cung cấp thông tin cho những hoạt động trên.”

Mô hình này đưa ra tình huống xấu nhất cho môi trường sống của hổ ở Nepal và đóng vai trò như một lời cảnh báo cho các nỗ lực bảo tồn, rằng mọi thứ cần phải thay đổi.

“Chúng tôi hy vọng rằng những thay đổi sẽ có hiệu quả và mọi thứ sẽ không xấu đi như ​​mô hình nghiên cứu này đã dự báo,” Pradhan nói.

Trúc Mai (Theo Mongabay) 

Nguồn: