Ngày 29/9/2025, Viện Quy hoạch và Thiết kế nông nghiệp phối hợp Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế Việt Nam tổ chức Hội thảo kỹ thuật “Cơ hội thúc đẩy áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả ngoài khu bảo tồn (OECM) tại Việt Nam” nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu và tiếp thu ý kiến đóng góp đối với đề xuất các khu vực thí điểm OECM dự kiến trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét.
OECM được xem là giải pháp thiết yếu nhằm giúp các quốc gia, bao gồm Việt Nam, tiệm cận mục tiêu 30×30 theo cam kết tại Khung đa dạng sinh học toàn cầu (GBF). Giải pháp này đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng và hiện có khoảng 6.500 mô hình OECM được công nhận. Tại Việt Nam, một số tổ chức bảo tồn đã tiến hành đánh giá thí điểm mô hình OECM tiềm năng ở những khu vực sinh cảnh nhất định, dựa trên tiêu chí và hướng dẫn của IUCN. Tuy nhiên, việc thiếu vắng khuôn khổ pháp lý trong thực hiện thí điểm OECM khiến tiến trình thúc đẩy OECM tại Việt Nam chưa đạt được sự tiến triển cần thiết để có thể “chạm” tới mục tiêu 30×30.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận về hiện trạng và tiềm năng thực hiện OECM, vai trò của các bên liên quan trong việc vận hành và quản trị OECM cũng như lộ trình dự kiến triển khai OECM. Đặc biệt, các ý kiến đều bày tỏ kỳ vọng về việc Chính phủ sẽ có những quyết sách kịp thời nhằm xây dựng hành lang pháp lý chính thức để khởi động lộ trình thí điểm OECM và xa hơn là thể chế hóa OECM.
Dựa trên bài học kinh nghiệm từ các quốc gia châu Á, IUCN đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm xem xét, ban hành quy định vận hành OECM dựa trên hệ thống pháp lý và chính sách hiện hành, đồng thời thành lập Nhóm Công tác OECMs gồm nhiều bên liên quan để thực hiện các nhiệm vụ quan trọng bao gồm: (i) Điều chỉnh hướng dẫn toàn cầu cho phù hợp với thực tiễn quốc gia; (ii) Thiết lập cơ chế báo cáo và đánh giá rõ ràng; (iii) Có cơ quan đầu mối đăng ký; (iv) Huy động hợp tác quốc tế để thực hiện OeCM; (v) Luôn cập nhật hoạt động về OECM trong khu vực và toàn cầu; (vi) Truyền thông về những bài học thành công; (vii) Xây dựng chiến lược thực hiện OECM tại Việt Nam.
Sau Hội thảo, các bên dự kiến tiếp tục gửi thư kiến nghị tới Bộ Nông nghiệp và Môi trường với mong muốn Bộ sẽ có những chỉ đạo kịp thời, phù hợp và phân công đơn vị đầu mối phụ trách việc thúc đẩy thí điểm OECM, làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách về giải pháp khẩn cấp này tại Việt Nam.
Về tiến trình triển khai OECM tại Việt Nam, IUCN cho biết năm 2020, IUCN và Viện Chính sách và Chiến lược về Tài nguyên và Môi trường (ISPONRE) đã tổ chức hội thảo quốc gia giới thiệu OECM. Năm 2022, Cục Bảo tồn Thiên nhiên và Đa dạng sinh học (NBCA) phối hợp với Vụ Quản lý Đặc dụng – Phòng hộ thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay trực thuộc Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và GIZ đã thực hiện nghiên cứu để đánh giá thực trạng và tiềm năng của OECM tại Việt Nam. Năm 2023 – 2024, NBCA, IUCN, GIZ và WWF đồng tổ chức hai cuộc họp kỹ thuật để trình bày các khái niệm và công cụ OECM, đồng thời thử nghiệm các tiêu chí OECM trong hệ sinh thái nước ngọt, hệ sinh thái rừng, ven biển và ngoài khơi. GIZ cùng với NBCA nghiên cứu thí điểm áp dụng các tiêu chí OECM tại một tỉnh và rà soát kinh nghiệm quốc tế về việc áp dụng OECM trong tháng 8 – 9/2023. Từ tháng 6 – 8/2025, IUCN phối hợp với Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã lập bản đồ các khu vực tiềm năng có thể áp dụng OECM ở Đồng bằng sông Cửu Long với kết quả được chia sẻ thông qua Nhóm Sinh thái nông nghiệp của Bộ. Từ năm 2025 – 2027, WWF-Việt Nam cũng thúc đẩy thí điểm OECMs tại Trung Trường Sơn thông qua Dự án MiB-GBF.
Trong vai trò tổ chức bảo tồn, PanNature cũng đang tích cực đóng góp vào việc thúc đẩy OECM tại Việt Nam thông qua Chương trình tài trợ bảo tồn cấp cơ sở, hướng đến hỗ trợ các sáng kiến bảo tồn ở cấp cộng đồng, trong đó, tập trung vào mục tiêu bảo tồn loài nguy cấp, quý hiếm và các hệ sinh thái tự nhiên có giá trị đa dạng sinh học cao. PanNature kỳ vọng OECM sẽ tạo nền tảng quan trọng để gắn kết hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế – xã hội bền vững trong tương lai.
