Động vật biển có vú Archives - ThienNhien.Net

Mexico: Cá heo chết hàng loạt trên bãi biển

Bản đồ điểm nóng bảo tồn biển, hồ của thế giới

Trên Facebook

1 ngày trước

Cao nguyên Hoàng Thổ hồi sinhTuần này, chúng ta thử nhìn sang Trung Quốc để học từ một số mô hình bảo tồn thiên nhiên và phục hồi sinh thái đã tạo ra thay đổi thật sự ở quy mô lớn. Mục đích không phải để sao chép, mà để hiểu rằng khi chính sách đủ mạnh, khoa học được tôn trọng và sinh kế người dân được đặt đúng chỗ, những vùng đất từng bị coi là gần như không thể cứu vãn vẫn có thể hồi sinh.Cao nguyên Hoàng Thổ (Loess Plateau) là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất. Đây là vùng đất rộng lớn ở trung lưu sông Hoàng Hà, có lớp đất hoàng thổ dày nhưng rất dễ bị xói mòn. Trong nhiều thập kỷ, việc canh tác trên đất dốc, chăn thả quá mức và sử dụng đất thiếu kiểm soát đã khiến nhiều khu vực bị thoái hóa nghiêm trọng. Đất bị cuốn trôi xuống hạ lưu, làm gia tăng bùn cát cho sông Hoàng Hà và kéo theo hàng loạt hệ lụy về sinh thái lẫn sinh kế.Điều đáng nói là Trung Quốc không xử lý vấn đề này chỉ bằng những đợt trồng cây ngắn hạn. Họ sử dụng cách tiếp cận phục hồi ở quy mô lưu vực và cảnh quan. Các dự án lớn, trong đó có chương trình phục hồi lưu vực do Ngân hàng Thế giới hỗ trợ, tập trung đồng thời vào nhiều giải pháp: chuyển đổi canh tác trên đất dốc, làm ruộng bậc thang, xây các công trình giữ đất và giữ nước quy mô nhỏ, phục hồi thảm cỏ – cây bụi – rừng ở những nơi phù hợp, kiểm soát chăn thả, và hỗ trợ người dân điều chỉnh sinh kế. Họ không chỉ phủ xanh bề mặt mà thay đổi phương thức sử dụng đất cả khu vực.Theo báo cáo tổng kết của Ngân hàng Thế giới, mục tiêu của dự án là vừa nâng cao thu nhập nông hộ, vừa cải thiện điều kiện sinh thái và giảm xói mòn, giảm dòng bùn cát đổ vào các phụ lưu của Hoàng Hà. Phục hồi sinh thái không bị đặt đối lập với phát triển, mà được thiết kế như một cách để ổn định sinh kế lâu dài. Chính cách tiếp cận đó giúp mô hình này thường được nhắc đến như một trong những ví dụ thành công nhất về phục hồi cảnh quan quy mô lớn trên thế giới.Các nghiên cứu khoa học sau đó cũng củng cố nhận định này. Nghiên cứu đăng trên Nature Geoscience năm 2016 cho thấy tải lượng bùn cát của sông Hoàng Hà đã giảm khoảng 90% trong vòng 60 năm, và sự suy giảm này có liên quan mạnh đến các thay đổi do con người tạo ra, đặc biệt là công trình chỉnh trị, ruộng bậc thang, đập giữ bùn và thay đổi sử dụng đất sau thập niên 1990 trên Cao nguyên Hoàng Thổ. Nghiên cứu gần đây hơn trên tạp chí Forests (2023) cũng ghi nhận thảm thực vật ở Cao nguyên Hoàng Thổ đã liên tục cải thiện nhờ các chiến lược phục hồi sinh thái, đồng thời nhấn mạnh rằng thành công chỉ bền vững khi có quản lý tinh chỉnh theo từng vùng địa hình và điều kiện sinh thái chứ không thể làm đại trà theo một công thức duy nhất.Nhưng đây không phải là câu chuyện trồng càng nhiều cây càng tốt. Chính các nghiên cứu gần đây cũng lưu ý rằng phục hồi ở vùng bán khô hạn như Hoàng Thổ cần đặc biệt thận trọng với cân bằng nước, mật độ thảm thực vật và lựa chọn loài. Nếu làm nóng vội, hoạt động phục hồi có thể tạo ra áp lực mới lên tài nguyên nước và làm suy giảm tính bền vững của hệ sinh thái. Bài học từ Hoàng Thổ giá trị ở chỗ thành công không nằm ở việc trồng thật nhiều cây mà ở việc phục hồi đúng cấu trúc sinh thái, đúng quy mô và đúng giới hạn của tự nhiên.Với Việt Nam, bài học này đặc biệt gợi mở cho các vùng đồi núi dốc đang chịu áp lực từ nương rẫy, hóa chất nông nghiệp, chăn thả hoặc khai thác đất thiếu kiểm soát. Muốn phục hồi sinh thái, không thể chỉ tổ chức vài chiến dịch trồng cây rồi xem như xong việc. Cần nhìn rộng ở quy mô cảnh quan với các yếu tố đất, nước, độ dốc, tập quán sử dụng đất, sinh kế người dân và khả năng tái sinh tự nhiên. Ảnh của CGTN.#PhucHoiSinhThai #BaoTonThienNhien #trungquoc #SinhThai #hoangtho ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

HOA BAN TÂY BẮCTháng Tư đã vào cuối mùa hoa ban rồi. Nhớ những ban sớm, sương còn giăng khắp những núi cao, giữa con đường rừng xanh ngắt lộc non bỗng hiện ra một vùng hoa trắng muốt, tinh khôi. Ai qua Tây Bắc vào mùa ban chẳng một lần bồi hồi, xao xuyến khi lạc vào giữa cả vùng cổ tích. Truyền thuyết của người Thái ở Tây Bắc kể rằng thủa xa xưa có nàng Ban xinh đẹp, nết na yêu chàng trai Khum chăm chỉ, giỏi giang, nhưng cha nàng vì ham giàu đã ép gả nàng cho con trai nhà Tạo Mường. Không chấp nhận cuộc hôn nhân sắp đặt, Ban bỏ nhà đi tìm Khum, để lại chiếc khăn piêu ở cầu thang nhà chàng rồi băng qua núi rừng gọi tên người yêu đến khản giọng, nhưng cuối cùng kiệt sức và qua đời. Nơi nàng ngã xuống mọc lên loài cây có hoa trắng tinh khôi, nở rộ mỗi độ xuân về, người dân gọi là hoa ban, biểu tượng cho tình yêu thủy chung. Khi Khum trở về, thấy khăn piêu của người yêu, chàng vội vã đi tìm nàng khắp núi rừng nhưng cũng không gặp, rồi kiệt sức mà chết, hóa thành loài chim cô đơn trong rừng, cứ mỗi mùa hoa ban nở lại cất tiếng hót gọi bạn tình. Từ đó, hoa ban trở thành loài hoa gắn với mùa xuân Tây Bắc, với hội xuân, tiếng khèn, điệu xòe và khát vọng về một tình yêu son sắt.Hoa ban Tây Bắc (tên khoa học: Bauhinia variegata), còn gọi là ban, ban trắng, ban sọc, móng bò sọc, là một loài cây thuộc họ Đậu (Fabaceae), có nguồn gốc ở khu vực Nam và Đông Nam Á, phân bố tự nhiên từ miền nam Trung Quốc kéo dài tới Ấn Độ. Ở Việt Nam, loài này phân bố tự nhiên chủ yếu tại vùng Tây Bắc. Đây là cây gỗ nhỏ hoặc cây bụi lớn, cao khoảng 10–12 m, tán khá thoáng, rụng lá vào mùa khô, thường gặp ở rừng bán rụng lá, savan, ven rừng hoặc ven làng bản trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa đến cận nhiệt đới. Lá đặc trưng có dạng gần tròn, chia hai thùy như dấu móng bò. Hoa nở rộ vào tháng 3–4, thường mọc ở nách lá non, rất nổi bật với 5 cánh lớn, đường kính khoảng 8–12 cm, màu phổ biến là trắng pha sọc hồng nhạt hoặc tím nhạt có vân đậm hơn, tạo nên vẻ đẹp đặc biệt của mùa ban Tây Bắc. Quả thuộc dạng quả đậu dài 15–30 cm, chứa vài hạt. Ngoài giá trị cảnh quan rất cao, hoa ban còn có thể dùng làm món ăn truyền thống như nộm hoặc nấu canh, gỗ dùng cho đồ gia dụng thông thường hoặc làm củi; trong y học dân gian ở Ấn Độ, nhiều bộ phận của cây còn được sử dụng làm thuốc với những công dụng khác nhau.Ảnh: Báo Lao Động.#hoaban #taybac #thiennhien #dadangsinhhoc #BaoTonThienNhien #baoverung ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

Không phải cứ "xanh” là tốt cho thiên nhiênMột trong những ngộ nhận nguy hiểm nhất của thời đại này là nghĩ rằng cứ gắn nhãn “xanh” thì mặc nhiên có lợi cho thiên nhiên. Trồng cây được xem là tốt. Tín chỉ carbon được xem là tốt. Năng lượng tái tạo được xem là tốt. Các chương trình phục hồi nghe qua cũng luôn có vẻ tích cực. Nhưng bảo tồn thiên nhiên không vận hành bằng khẩu hiệu. Một giải pháp mang màu xanh trên giấy hoàn toàn có thể tạo thêm áp lực lên hệ sinh thái nếu thiết kế sai, đặt sai chỗ, hoặc chạy theo chỉ tiêu mà bỏ qua bản chất sinh thái.Khoa học bảo tồn những năm gần đây nói nhiều hơn về khoảng cách giữa “hành động xanh” và “hành động có ý nghĩa sinh thái” - tức là giữa một hành động trông có vẻ thân thiện với môi trường và một hành động thật sự phù hợp với hệ sinh thái. Trồng cây là ví dụ điển hình nhất. Trồng sai loài, trồng thuần loài, trồng trên sinh cảnh không phù hợp, thay thế hệ sinh thái tự nhiên bằng một mô hình cây phủ xanh đơn giản, hoặc coi diện tích trồng mới là thước đo thành công duy nhất… tất cả những điều đó có thể tạo ra một bề mặt xanh hơn nhưng không đồng nghĩa với phục hồi đa dạng sinh học, làm giàu chức năng sinh thái hay tăng khả năng chống chịu khí hậu. Nhiều nghiên cứu tổng quan đã nhấn mạnh rằng phục hồi hệ sinh thái không thể bị giản lược thành trồng cây, và thậm chí trong một số bối cảnh, cách làm sai còn có thể gây tổn thất lâu dài cho đất, nước và sinh cảnh.Câu chuyện tương tự cũng đang diễn ra với các thị trường carbon và nhiều mô hình tài chính xanh. Carbon là một công cụ quan trọng, nhưng carbon không phải là thiên nhiên. Một dự án có thể hấp thụ thêm carbon trên giấy nhưng vẫn nghèo nàn về đa dạng sinh học, làm suy giảm tính tự nhiên của sinh cảnh, hoặc không tạo lợi ích công bằng cho cộng đồng địa phương. Vì thế, trong những năm gần đây, các tổ chức xây dựng tiêu chuẩn quốc tế cũng bắt đầu chuyển hướng mạnh hơn sang các yêu cầu về tính toàn vẹn đa dạng sinh học, loài bản địa, điều kiện hệ sinh thái, bảo đảm quyền lợi cộng đồng và các chỉ số vượt ra ngoài chuyện “bao nhiêu tấn carbon”. Xu hướng này phản ánh một thay đổi rất quan trọng: ngay cả các công cụ xanh cũng phải bị chất vấn bằng lăng kính sinh thái, chứ không thể chỉ bằng lăng kính tài chính hoặc truyền thông.Ở Việt Nam, bài học này đặc biệt đáng suy nghĩ. Không ít nơi vẫn còn tư duy rằng cứ có thêm cây là tốt, cứ phủ xanh là thành công, cứ gắn với carbon là hiện đại, cứ dán nhãn “sinh thái” thì mặc nhiên đúng hướng. Nhưng thiên nhiên không đơn giản như vậy. Một khu vực phục hồi rừng bằng cây ngoại lai hoặc trồng đơn loài chưa chắc tốt hơn một bãi cây bụi bản địa đang tự tái sinh. Một dự án năng lượng tái tạo đặt sai vị trí có thể chia cắt sinh cảnh, ảnh hưởng đường bay của chim hoặc tạo áp lực lên vùng ven biển, vùng ngập nước. Một chương trình trồng cây rầm rộ nhưng thiếu chăm sóc dài hạn có thể tạo ra nhiều hình ảnh đẹp trong ngắn hạn, rồi để lại những khoảng đất trống sau vài mùa khô. Nếu không phân biệt giữa “xanh về hình thức” và “tốt cho hệ sinh thái”, chúng ta rất dễ tự an ủi mình bằng những kết quả bề nổi.Bảo tồn thiên nhiên trong tương lai sẽ không thiếu các dự án “xanh”. Thứ thiếu nhiều hơn có lẽ là khả năng đặt câu hỏi đúng. Xanh cho ai? Xanh ở đâu? Xanh bằng loài nào? Xanh trong bao lâu? Xanh có giữ được nước, đất, côn trùng, chim, thú, nấm, vi sinh vật và sinh kế địa phương hay không? Nếu không trả lời được những câu hỏi ấy, màu xanh đôi khi chỉ là một lớp sơn phủ lên sự suy thoái thiên nhiên. Và đó là điều mà bảo tồn thiên nhiên không thể chấp nhận!#baotonthiennhien #phuchoihesinhthai #carbon #trongcay #dadangsinhhoc #nangluongtaotao #loaibandia #tayxanh ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

Biến đổi khí hậu không chỉ là nhiệt độ tăng lênTrong nhiều cuộc thảo luận về khí hậu, câu chuyện thường được kể khá đơn giản: Trái Đất nóng lên, nhiệt độ tăng dần, hệ sinh thái sẽ phải thích nghi. Nhưng ngoài thực địa, thiên nhiên hiếm khi bị bào mòn theo kiểu tăng dần đều như vậy. Điều đang trở nên nguy hiểm hơn nhiều là những cú sốc cực đoan: các đợt nắng nóng kéo dài, hạn hán sâu hơn, mưa dồn dập hơn, lũ quét bất thường hơn, cháy rừng dữ hơn, và quy luật mùa thời tiết ngày càng khó đoán hơn.Một hệ sinh thái đôi khi còn có thể chịu được sự thay đổi từ từ trong nhiệt độ trung bình. Nhưng các cực đoan khí hậu lại có thể đánh thẳng vào những điểm yếu mà nhiều loài không kịp thích nghi: cây non chết hàng loạt sau một đợt nắng nóng bất thường, lưỡng cư mất nơi sinh sản vì suối cạn sớm hơn, chim mất đồng bộ giữa mùa sinh sản và nguồn thức ăn, san hô chết trắng sau các đợt nước nóng cực đoan, rừng suy yếu sau hạn kéo dài rồi dễ cháy hơn hoặc dễ bị sâu bệnh tấn công hơn. Nói cách khác, biến đổi khí hậu không chỉ làm thiên nhiên ấm lên. Nó đang làm nhịp điệu của tự nhiên trở nên bất ổn hơn, khắc nghiệt hơn và khó dự báo hơn.Ở Việt Nam, miền núi phía Bắc và miền Trung chứng kiến nhiều đợt mưa cực lớn, lũ quét, sạt lở với cường độ ngày càng bất thường. Tây Nguyên và nhiều vùng rừng tự nhiên, rừng phải đối mặt với mùa khô kéo dài, thiếu nước, nguy cơ cháy rừng tăng cao. Đồng bằng sông Cửu Long thì không chỉ là câu chuyện nước biển dâng, mà còn là hạn mặn, biến động dòng chảy, thời điểm xâm nhập mặn và khan hiếm nước ngọt ngày càng khó lường. Những thay đổi này không chỉ tác động đến con người. Chúng làm nhiều loài mất nơi trú ẩn, mất nguồn nước, mất cửa sổ sinh sản phù hợp, và khiến những hệ sinh thái vốn đã chịu nhiều sức ép khác càng khó phục hồi hơn.Một khái niệm rất quan trọng mà bảo tồn tương lai phải chú ý là “nơi trú ẩn khí hậu”. Đó là những khu vực mà nhờ địa hình, vi khí hậu, độ ẩm, nguồn nước hoặc cấu trúc sinh cảnh, thiên nhiên có thể cầm cự tốt hơn trước các cú sốc khí hậu. Một khe núi ẩm, một cánh rừng đầu nguồn còn giữ nước tốt, một vùng đất ngập nước chưa bị chia cắt, một dải rừng ven biển còn nguyên cấu trúc tự nhiên - đôi khi giá trị của chúng trong tương lai còn lớn hơn rất nhiều so với những gì ta nhìn thấy hiện tại. Vấn đề là các khu vực như vậy thường chưa được nhận diện đầy đủ và càng ít khi được ưu tiên như một phần cốt lõi của chiến lược bảo tồn.Nếu tiếp tục nói về biến đổi khí hậu như một đường biểu đồ nhiệt độ tăng dần, chúng ta sẽ bỏ lỡ bản chất của vấn đề. Với bảo tồn thiên nhiên, khí hậu ngày nay không chỉ là xu thế dài hạn. Nó ngày càng là những cú đánh ngắn, mạnh và dồn dập. Và trong nhiều trường hợp, chính những cú đánh ấy mới là thứ quyết định loài nào còn trụ lại được, hệ sinh thái nào còn giữ được khả năng phục hồi. #baotonthiennhien #biendoikhihau #luquet #hanhan #chayrung #dadangsinhhoc #phuchoihesinhthai ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

5 ngày trước

Bảo tồn thiên vị: Rất nhiều loài quan trọng vẫn bị bỏ quên!Thế giới bảo tồn từ lâu đã có một điểm mù rất lớn: chúng ta chú ý nhiều hơn đến những loài dễ nhìn thấy, dễ yêu thích và dễ gây xúc động. Voi, hổ, gấu, chim lớn, cây cổ thụ… luôn xuất hiện dày đặc trong truyền thông, chiến dịch gây quỹ và cả nhiều chương trình bảo tồn. Điều đó không sai. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, bảo tồn rất dễ rơi vào một nghịch lý: giữ được những biểu tượng nổi bật, nhưng vẫn để hệ sinh thái âm thầm suy yếu từ bên trong.Lý do rất đơn giản. Phần lớn sự sống trên Trái Đất không nằm ở những loài ngôi sao. Nó nằm ở côn trùng, nấm, vi sinh vật, động vật không xương sống, các loài thủy sinh nhỏ, rêu, địa y, lưỡng cư ít người biết tên, và vô số sinh vật giữ vai trò nền tảng trong chuỗi thức ăn, thụ phấn, phân hủy vật chất hữu cơ, tái tạo đất, lọc nước, kiểm soát sâu hại, duy trì dòng năng lượng trong hệ sinh thái. Nhưng đây lại chính là những nhóm thường thiếu dữ liệu, ít được theo dõi, ít được đưa vào ưu tiên đầu tư, và cũng hiếm khi trở thành gương mặt đại diện cho bảo tồn. Một bài tổng quan gần đây trên Global Change Biology (2025) cảnh báo rằng các loài ngoài nhóm chim và thú vẫn đang bị đánh giá thấp nghiêm trọng trong khoa học và chính sách bảo tồn dù chúng đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với chức năng hệ sinh thái.Khủng hoảng côn trùng là một ví dụ điển hình. Trong nhiều năm qua, thế giới nói nhiều về sự biến mất của các loài lớn, nhưng chính các nghiên cứu tổng quan mới cho thấy côn trùng đang suy giảm trên diện rộng ở nhiều nơi, kéo theo nguy cơ đối với thụ phấn, năng suất nông nghiệp, chuỗi thức ăn và khả năng tự phục hồi của tự nhiên. Ở quy mô toàn cầu, nghiên cứu tổng quan năm 2019 đã cảnh báo rằng hơn 40% các loài côn trùng được đánh giá trong các nghiên cứu liên quan có xu hướng suy giảm, dù con số cụ thể vẫn cần được đọc cẩn trọng theo từng khu vực và nhóm loài. Điểm quan trọng không nằm ở một tỷ lệ tuyệt đối, mà ở chỗ: những sinh vật nhỏ bé, ít được chú ý nhất có thể lại là những mắt xích mà hệ sinh thái phụ thuộc nhiều nhất.Ở Việt Nam, khoảng trống này còn thể hiện rõ ràng hơn. Chúng ta có thể kể tên nhiều loài thú quý hiếm, vài loài chim đặc hữu nổi bật nhưng hiểu biết công chúng và cả đầu tư nghiên cứu đối với côn trùng, nấm, động vật đất, nhóm thủy sinh nhỏ, nhiều loài lưỡng cư hay bò sát ít được biết đến vẫn còn rất hạn chế. Trong khi đó, Việt Nam lại là một quốc gia có tính đa dạng sinh học rất cao, với vô số loài nhỏ, khó thấy, khó định danh nhưng cực kỳ quan trọng về mặt sinh thái. Nếu chỉ chăm chăm bảo vệ những loài đẹp, quý hiếm, nổi tiếng hoặc dễ làm truyền thông, chúng ta rất dễ bỏ qua những nhóm sinh vật đang âm thầm giữ cho rừng còn là rừng, đất còn là đất, và mùa màng còn có thể tồn tại.Bảo tồn thiên nhiên trong tương lai sẽ không thể chỉ là câu chuyện của vài loài biểu tượng. Muốn giữ thiên nhiên thật sự phải nhìn sâu hơn vào những sinh vật ít ai để ý nhưng giữ cho hệ sinh thái còn vận hành. Một khu rừng không sụp đổ chỉ khi con thú cuối cùng biến mất. Nó thường bắt đầu suy yếu từ lâu trước đó, từ lúc những loài nhỏ nhất không còn được bảo vệ đúng mức.#BaoTonThienNhien #dadangsinhhoc #contrung #hesinhthai #baotonloai #luongcu #dongvatkhongxuongsong ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Tag: Động vật biển có vú

Mexico: Cá heo chết hàng loạt trên bãi biển

Bản đồ điểm nóng bảo tồn biển, hồ của thế giới