hố ga Archives - ThienNhien.Net | Con người và Thiên nhiên

Hố ga chống… ngập triều cường

Trên Facebook

16 giờ trước

Đừng quên côn trùng!Một khu rừng có thể còn cây lớn. Một con suối có thể còn nước chảy. Một vùng đất ngập nước có thể vẫn xanh. Nhưng nếu những loài côn trùng dần biến mất, thiên nhiên ở đó đã bắt đầu yếu đi theo cách khó nhìn thấy nhất. Không ồn ào như mất một loài thú quý hiếm, không dễ gây chú ý như một cánh rừng bị chặt hạ, sự suy giảm của côn trùng thường diễn ra âm thầm nhưng hậu quả của nó lan rất xa.Khoa học ngày càng cho thấy côn trùng không phải là phần phụ của hệ sinh thái, mà là một phần nền móng. Chúng thụ phấn cho cây rừng, phân hủy lá mục và gỗ mục, tái tạo dinh dưỡng cho đất, kiểm soát quần thể sinh vật khác, và nuôi sống chim, ếch nhái, dơi, cá suối cùng vô số loài động vật hoang dã. Một tổng quan trên BioScience năm 2025 nhấn mạnh rằng côn trùng là mắt xích trung tâm trong lưới thức ăn, còn nghiên cứu trên Science năm 2025 cho thấy tổng số lượng bướm ở Hoa Kỳ giảm khoảng 22% trong giai đoạn 2000–2020, với khoảng 2/3 số loài được theo dõi đang suy giảm. Những con số ấy không chỉ nói về côn trùng. Chúng nói về sự hao hụt của cả hệ sinh thái.Vấn đề là con người thường bảo tồn thiên nhiên theo cách quá thiên về những gì dễ thấy. Chúng ta chú ý đến thú lớn, chim đẹp, cây cổ thụ, nhưng lại ít để tâm đến bóng tối tự nhiên, gỗ mục, lá mục, bờ suối nhỏ, bụi cây thấp, đầm nước nhỏ, hay những khoảng sinh cảnh lộn xộn mà côn trùng cần để sống. Không ít nơi, thiên nhiên bị dọn dẹp quá mức cho sạch sẽ, sáng sủa, thuận mắt con người - và chính vì thế mà nghèo đi. Một khu rừng khỏe mạnh không phải là một khu rừng sạch sẽ, bóng lộn. Một hệ sinh thái lành mạnh không phải là nơi mọi thứ đều được kiểm soát gọn gàng.Bảo tồn côn trùng vì thế không phải là một việc nhỏ. Đó là cách bảo vệ những mắt xích đầu tiên của sự sống. Muốn giữ thiên nhiên còn vận hành, cần giữ lại những điều tưởng như rất nhỏ: một thân cây mục, một lớp lá rụng, một đêm đủ tối, một bờ suối không bị bê tông hóa, một mảnh đất ngập nước chưa bị san lấp, một khu vườn còn cây bản địa và còn chỗ cho sinh vật hoang dã trú ngụ. Thiên nhiên không chỉ cần những cánh rừng lớn. Thiên nhiên còn cần những sinh vật nhỏ bé.Nếu thật sự muốn bảo tồn thiên nhiên, đã đến lúc chúng ta thôi xem côn trùng là thứ có cũng được, không có cũng chẳng sao. Bởi rất có thể khi những sinh vật nhỏ nhất bị lãng quên, đó cũng là lúc nền móng của hệ sinh thái đang lặng lẽ rạn nứt.Minh họa: The Society for Conservation Biology #contrung #dadangsinhhoc #BaoTonThienNhien #hesinhthai #baotoncontrung #thiennhienhoangda #khunghoangcontrung ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

Khi mắt lưới đầu tiên bị đứtMột con chim non trong tổ không lớn lên bằng những hạt ngũ cốc hay vài mẩu quả chín. Ở nhiều khu rừng và đồng cỏ, nó lớn lên nhờ sâu non, ấu trùng, bướm nhỏ, ruồi, bọ cánh cứng và vô số loài côn trùng khác mà chim bố mẹ mang về liên tục trong mùa sinh sản. Một con ếch bên bờ suối, một con dơi lao trong đêm, một đàn cá nhỏ ở khe nước đầu nguồn cũng vậy. Trước khi trở thành thức ăn của thiên nhiên, côn trùng đã là nền móng của rất nhiều chuỗi sống.Đó là lý do vì sao sự suy giảm của côn trùng không bao giờ chỉ là câu chuyện của riêng côn trùng. Một tổng quan công bố trên BioScience năm 2025 nhấn mạnh rằng côn trùng là mắt xích trung tâm trong lưới thức ăn, truyền năng lượng từ thực vật và vật chất hữu cơ sang chim, lưỡng cư, bò sát, thú nhỏ và cá. Khi số lượng côn trùng giảm, tác động không chỉ nằm ở việc ít thức ăn hơn, mà còn làm thay đổi thời điểm xuất hiện thức ăn, chất lượng dinh dưỡng, và cả cấu trúc tương tác giữa các loài. Nói cách khác, khi côn trùng mất đi, thiên nhiên không chỉ đói hơn mà còn lệch nhịp.Những dấu hiệu ấy đã được ghi nhận ở nhiều nơi. Một nghiên cứu quy mô lớn công bố năm 2025 cho thấy tại Bắc Mỹ, tổng số lượng bướm giảm khoảng 22% chỉ trong giai đoạn 2000–2020, và khoảng 2/3 số loài được theo dõi đang suy giảm. Đồng thời, nhiều nghiên cứu trước đó và các phân tích gần đây tiếp tục ghi nhận hiện tượng chim ăn côn trùng suy giảm mạnh ở nhiều vùng. Các nhà khoa học không nói rằng mọi nguyên nhân đều chỉ do côn trùng giảm, nhưng ngày càng rõ rằng khi nguồn côn trùng nghèo đi, những loài phụ thuộc vào chúng sẽ chịu áp lực rất lớn, đặc biệt trong mùa sinh sản, khi chỉ cần lệch vài tuần giữa lúc chim non nở và lúc côn trùng xuất hiện, cả một lứa con non có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.Ở các hệ sinh thái nước ngọt, câu chuyện còn tinh vi hơn. Nhiều loài côn trùng có vòng đời giữa hai thế giới: ấu trùng sống dưới nước, trưởng thành bay lên không trung. Chính chúng tạo nên một cây cầu năng lượng giữa suối, ao, đầm lầy với rừng ven bờ. Khi côn trùng thủy sinh suy giảm, không chỉ cá và động vật sống dưới nước bị ảnh hưởng, mà cả nhện, chim, dơi, thằn lằn và các loài săn mồi trên cạn cũng mất đi một phần nguồn thức ăn. Một nghiên cứu tổng quan gần đây mô tả đây là sự đứt gãy của “dòng trợ cấp sinh thái” giữa hệ sinh thái nước và đất liền - vốn là thứ mà mắt thường gần như không bao giờ nhìn thấy.Vì thế, côn trùng không chỉ là một nhóm sinh vật nhỏ bé đông đúc. Chúng là những mắt lưới đầu tiên giữ cho toàn bộ mạng lưới sự sống không bị rách. Khi mắt lưới ấy bắt đầu đứt, thiên nhiên vẫn có thể còn xanh, chim vẫn có thể còn hót, suối vẫn có thể còn chảy. Nhưng bên dưới vẻ bình thường ấy, sự thiếu hụt đã bắt đầu lan ra: từ tổ chim, bờ suối, tán rừng cho đến cả những hệ sinh thái mà con người vẫn tưởng là còn nguyên vẹn.Minh họa: Math Science Nucleus#ConTrung #DaDangSinhHoc #BaoTonThienNhien #HeSinhThai #LuoiThucAn #ChimHoangDa #LuongCu #NuocNgot #BaoTonConTrung ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

Một khúc gỗ mục, một thế giới sốngMột thân cây đổ, một khúc gỗ mục, một lớp lá rụng dày dưới tán rừng trong mắt nhiều người chỉ là phần thừa của thiên nhiên. Thứ đó được cho là cần dọn đi để khu rừng trông sạch hơn, công viên gọn gàng hơn, hay khu du lịch sinh thái đẹp mắt hơn. Nhưng với vô số loài côn trùng, đó lại là nhà ở, nguồn thức ăn, nơi sinh sản và cả một hệ thống hạ tầng sống không thể thay thế.Giới sinh thái học gọi nhóm côn trùng sống phụ thuộc vào gỗ chết, cây đang mục hoặc các vi sinh cảnh liên quan là động vật ăn gỗ mục. Đây là một trong những nhóm côn trùng quan trọng nhất trong hệ sinh thái rừng. Một tài liệu tổng quan của Cơ quan Lâm nghiệp Hoa Kỳ cho biết khoảng một phần ba số loài côn trùng rừng trên thế giới phụ thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp vào gỗ chết trong ít nhất một giai đoạn vòng đời của chúng. Không phải ngẫu nhiên mà những khu rừng còn nhiều gỗ mục, cây già, thân cây chết đứng hay hốc cây thường cũng là những khu rừng giàu sự sống hơn rất nhiều.Vai trò của chúng không hề nhỏ. Nghiên cứu công bố trên Nature cho thấy ở quy mô toàn cầu, côn trùng có thể giúp giảm khoảng 29% lượng carbon phát thải từ quá trình phân hủy gỗ chết trong rừng, và tác động này đặc biệt mạnh ở rừng nhiệt đới. Nói cách khác, côn trùng không chỉ ăn gỗ mục mà chúng là một phần của guồng máy phân hủy, tuần hoàn dinh dưỡng và vận hành chu trình carbon của rừng. Còn ở tầng lá mục dưới đất, các nghiên cứu gần đây tiếp tục cho thấy khi loại bỏ nhóm động vật không xương sống và động vật đất nhỏ, tốc độ phân hủy lá rụng giảm đáng kể; có nghiên cứu ghi nhận khối lượng lá phân hủy giảm gần 9% khi loại trừ nhóm động vật đất trong thảm mục. Một khu rừng không có lớp lá mục khỏe mạnh cũng giống như một cánh đồng mất lớp đất màu.Vì thế, mỗi lần con người dọn dẹp thiên nhiên theo thói quen thẩm mỹ như gom lá rụng, lấy hết củi mục, dọn gỗ chết, làm trống tầng nền rừng, làm sạch quá mức các khu sinh thái ven suối là mỗi lần vô tình xóa sổ những vi sinh cảnh quan trọng. Mất gỗ mục không chỉ là mất một khúc gỗ. Mất lá mục không chỉ là mất vài lớp lá khô. Đó là mất nơi trú ẩn của ấu trùng, mất chỗ sinh sản của bọ cánh cứng, mất thức ăn cho vô số sinh vật nhỏ, và làm nghèo đi cả vô số nhà máy tái chế tự nhiên của khu rừng.Một khu rừng khỏe mạnh không phải là một khu rừng sạch bóng như công viên đô thị. Nó cần có những phần đang sống, những phần đang chết, và cả những phần đang trở về với đất. Trong thiên nhiên, đôi khi chính những gì trông như cũ kỹ và bừa bộn mới là dấu hiệu của một hệ sinh thái còn đủ sâu sắc, đủ già dặn, và còn đủ chỗ cho sự sống tiếp tục.Ảnh minh họa: Smithsonian Magazine#contrung #dadangsinhhoc #BaoTonThienNhien #hesinhthai #GoMuc #lamuc #RungTuNhien #baotoncontrung ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

Đêm bị thắp sáng, côn trùng mất đường vềBóng tối từng là một phần tự nhiên của rừng, bờ biển, đầm lầy, bãi cỏ và những con suối đầu nguồn. Nhưng ở rất nhiều nơi, bóng tối ấy đang bị xé nhỏ bởi đèn đường, khu du lịch, nhà kính, công trình ven rừng, biển quảng cáo, khu dân cư mới và cả những ánh đèn tưởng như vô hại. Với con người, đó là ánh sáng. Với nhiều loài côn trùng, đó là một cái bẫy.Nghiên cứu công bố trên Nature Communications năm 2024 cho thấy nhiều loài côn trùng bay đêm không đơn giản là thích ánh sáng, mà bị mất định hướng bởi ánh đèn nhân tạo. Chúng vốn tiến hóa để định vị theo các nguồn sáng rất xa như mặt trăng, nhưng khi gặp đèn điện ở khoảng cách gần, hệ thống định hướng ấy bị phá vỡ: chúng quay vòng, lao vào nguồn sáng, kiệt sức, dễ bị săn mồi hoặc chết ngay tại chỗ. Đó là lý do vì sao một bóng đèn giữa đêm có thể hút đến vô số côn trùng, nhưng không phải vì chúng tìm được nơi trú ẩn mà vì chúng không còn tìm được đường về.Vấn đề nghiêm trọng hơn ở chỗ nhiều loài côn trùng hoạt động về đêm không chỉ là những loài bay đêm, mà còn là những loài thụ phấn quan trọng. Bướm đêm, bọ cánh cứng và nhiều nhóm côn trùng khác tham gia vào quá trình thụ phấn cho cây rừng, cây dại, thậm chí cả những loài nở hoa về đêm. Các tổng quan khoa học gần đây cho thấy ô nhiễm ánh sáng ban đêm đang làm thay đổi hành vi kiếm ăn, giao phối, nhịp sinh học và cả mạng lưới tương tác giữa cây và côn trùng. Một nghiên cứu tổng quan năm 2024 kết luận rằng việc giảm cường độ, rút ngắn thời gian chiếu sáng, hoặc tắt đèn một phần trong đêm có thể đem lại lợi ích rõ rệt cho nhiều nhóm côn trùng, đặc biệt là các loài tập trung quanh đèn vào nửa sau của đêm.Điều đáng lo là tác động ấy không dừng lại ở côn trùng. Khi côn trùng bị hút vào đèn, hoạt động kiếm ăn và sinh sản bị gián đoạn, số lượng côn trùng trong cảnh quan tự nhiên giảm đi. Và khi đó, những mắt xích khác cũng bắt đầu chao đảo: cây ít được thụ phấn hơn, dơi và chim ăn côn trùng thay đổi hành vi, các loài săn mồi tập trung bất thường quanh vùng sáng, còn những vùng lẽ ra phải yên tĩnh trong đêm trở thành những khoảng sinh cảnh bị ô nhiễm. Một khu rừng có thể vẫn đứng đó, nhưng chỉ cần đêm của nó không còn đủ tối, hệ sinh thái đã bắt đầu lệch nhịp.Có lẽ đã đến lúc nhìn ánh sáng ban đêm như một dạng ô nhiễm môi trường thật sự. Không phải nơi nào cũng cần sáng trắng suốt đêm. Với thiên nhiên, bóng tối không phải khoảng trống mà đó là một phần của sự sống.Minh họa: Sierra Club#contrung #dadangsinhhoc #BaoTonThienNhien #hesinhthai #onhiemanhsang #lightpollution #thiennhienhoangda ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

5 ngày trước

Những lao công vô hình của thiên nhiênDưới lớp lá mục ẩm của rừng, trong những thân gỗ đang mục dần, bên mép suối, giữa các bụi cây và những bông hoa rừng, một đội ngũ lao động khổng lồ đang làm việc mỗi ngày mà gần như không ai để ý. Đó là côn trùng. Chúng không ồn ào, không dễ được yêu mến, nhưng lại âm thầm giữ cho thiên nhiên vận hành: giúp hoa kết trái, kéo chất dinh dưỡng trở lại đất, kiểm soát quần thể sinh vật khác, và nuôi sống vô số loài động vật lớn hơn.Những cánh hoa trong rừng không chỉ chờ ong mật. Nhiều ong bản địa, bướm, bướm đêm, ruồi hoa, bọ cánh cứng mới là những vị khách thường xuyên của hoa rừng và cây dại. Các tổng quan khoa học gần đây cho thấy ở những hệ sinh thái giàu đa dạng sinh học, đặc biệt là vùng nhiệt đới, các loài thụ phấn hoang dã giữ vai trò cực kỳ quan trọng, nhưng lâu nay vẫn bị đánh giá thấp. Không có chúng, nhiều loài cây sẽ khó ra quả, kết hạt, tái sinh tự nhiên và duy trì quần thể qua các thế hệ.Ở tầng thấp hơn của khu rừng, một thế giới khác cũng đang hoạt động không ngừng. Bọ hung, kiến, mối, nhiều loài bọ cánh cứng sống trong đất và lá mục là những kỹ sư sinh thái thực thụ. Chúng phân hủy vật chất hữu cơ, kéo phân và xác hữu cơ xuống đất, làm tơi nền đất, thúc đẩy tuần hoàn dinh dưỡng, thậm chí giúp phát tán hạt giống. Một phân tích tổng hợp công bố năm 2024 cho thấy bọ hung có thể làm tăng sinh trưởng thực vật trung bình khoảng 17% nhờ cải thiện các quá trình sinh thái trong đất. Nói cách khác, sự phát triển của cây cối đôi khi không chỉ phụ thuộc vào mưa nắng, mà còn nhờ những sinh vật nhỏ bé đang cặm cụi dưới chân chúng.Và đó mới chỉ là một phần câu chuyện. Chuồn chuồn, bọ ngựa, ong ký sinh, bọ rùa hoang dã và nhiều loài săn mồi nhỏ khác góp phần giữ cân bằng quần thể sinh vật trong tự nhiên. Chúng giúp hạn chế những bùng phát mất kiểm soát, giữ cho lưới thức ăn không bị rách từ những mắt xích đầu tiên. Khi những lao công vô hình này suy giảm, thiên nhiên không sụp đổ ngay. Nhưng nó bắt đầu vận hành kém đi: đất nghèo hơn, cây tái sinh khó hơn, nguồn thức ăn cho chim, ếch nhái, cá suối và dơi ít hơn. Một khu rừng vẫn có thể còn xanh nhưng bên trong nó đã bớt đi sự sống.Ảnh minh họa: Oikos Journal#ThienNhienNet #contrung #dadangsinhhoc #BaoTonThienNhien #hesinhthai #baotoncontrung #tunhienhoangda ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Tag: hố ga

Hố ga chống… ngập triều cường