bảo tồn sao la Archives - ThienNhien.Net | Con người và Thiên nhiên

Bảo tồn thiên nhiên

Thành lập khu dự trữ thiên nhiên Sao La gần 20.000 ha ở Huế

Hồng Ngọc -

09/01/2025

Bảo tồn thiên nhiên

Các chương trình bảo tồn voi, hổ, sao la… đạt kết quả nhất định

Bạch Dương -

01/08/2022

Trên Facebook

ThienNhien.Net

5 giờ trước

TỪ GIỚI HẠN HÀNH TINH ĐẾN GIỚI HẠN CỦA MỘT VÙNGKhí hậu, đa dạng sinh học, nguồn nước, đất đai và các chu trình dinh dưỡng đều có những giới hạn mà con người không thể vượt qua mãi mà không phải trả giá. Ở quy mô toàn cầu, các nhà khoa học đã đề xuất khái niệm “giới hạn hành tinh” để mô tả không gian an toàn cho sự phát triển của xã hội loài người. Tuy nhiên, những ranh giới lớn của Trái đất chỉ thực sự có ý nghĩa với quản lý khi được chuyển thành các câu hỏi cụ thể: một lưu vực còn bao nhiêu nước có thể khai thác, một vùng biển còn chịu thêm được bao nhiêu chất thải, hay một cảnh quan cần giữ lại bao nhiêu sinh cảnh để các loài có thể tồn tại.Không phải giới hạn nào cũng được xác định theo cùng một cách. Phát thải khí nhà kính ở bất kỳ nơi nào cũng góp phần làm khí hậu toàn cầu nóng lên. Ngược lại, thiếu nước, ô nhiễm sông, sạt lở bờ biển hay suy giảm rừng tự nhiên lại phụ thuộc rất mạnh vào điều kiện của từng khu vực. Hai địa phương có diện tích và dân số tương đương vẫn có thể có sức chịu tải hoàn toàn khác nhau do lượng mưa, địa hình, chất lượng đất, cấu trúc hệ sinh thái và mức độ phát triển đã có.Vì vậy, đánh giá giới hạn sinh thái không thể chỉ dừng ở cấp quốc gia. Những con số trung bình thường che khuất sự chênh lệch rất lớn giữa các vùng. Việt Nam có nơi mưa nhiều nhưng vẫn thiếu nước vào mùa khô do khả năng trữ nước thấp và nhu cầu khai thác cao. Nhiều tỉnh còn quỹ đất rộng, song phần đất thích hợp cho sản xuất, bảo tồn hoặc phát triển đô thị lại rất hạn chế. Dư địa môi trường phải được xem xét tại đúng nơi áp lực phát sinh và hệ sinh thái chịu tác động.Địa giới hành chính cũng không phải lúc nào cũng phù hợp với cách vận hành của tự nhiên. Nước từ thượng nguồn chảy qua nhiều tỉnh trước khi ra biển. Ô nhiễm phát sinh tại một khu công nghiệp có thể ảnh hưởng đến cộng đồng ở phía hạ lưu. Động vật hoang dã di chuyển qua nhiều khu rừng thuộc các huyện và tỉnh khác nhau, trong khi cát, phù sa và dòng chảy ven bờ không dừng lại ở ranh giới trên bản đồ. Bởi vậy, lưu vực sông, vùng bờ biển, hành lang sinh thái và cảnh quan liên tỉnh thường là những đơn vị phù hợp hơn để nhận diện giới hạn.Cách nhìn này đặc biệt quan trọng đối với quy hoạch. Nếu mỗi địa phương chỉ tính toán nhu cầu phát triển trong phạm vi của mình, tổng số dự án được đề xuất trên cùng một lưu vực hoặc dải ven biển có thể vượt xa khả năng đáp ứng của toàn vùng. Nhà máy điện, khu công nghiệp, đô thị, nông nghiệp và du lịch có thể cùng phụ thuộc vào một nguồn nước. Cảng biển, điện gió, nuôi trồng thủy sản và bảo tồn thiên nhiên lại cùng sử dụng một không gian ven bờ. Phần dư địa được dành cho hoạt động này sẽ không còn nguyên vẹn cho hoạt động khác.Xác định giới hạn sinh thái ở cấp vùng vì thế không chỉ là bài toán đo đếm tài nguyên. Quá trình này còn đòi hỏi lựa chọn về ưu tiên và công bằng. Ai được sử dụng lượng nước còn lại trong mùa khô? Địa phương ở thượng nguồn có trách nhiệm như thế nào đối với vùng hạ lưu? Khu vực đã tập trung nhiều nguồn gây ô nhiễm có nên tiếp tục nhận thêm dự án? Cộng đồng phụ thuộc trực tiếp vào rừng, sông và biển cần được bảo đảm quyền lợi ra sao khi dư địa phát triển ngày càng thu hẹp?Từ giới hạn hành tinh đến giới hạn của một vùng là bước chuyển từ cảnh báo khoa học sang quyết định thực tế. Muốn phát triển trong giới hạn sinh thái, quy hoạch phải nhìn vượt ra ngoài từng dự án và từng địa phương, nhận diện đầy đủ các mối liên kết tự nhiên, đồng thời xác định rõ phần tài nguyên và sức chịu tải còn lại. Chỉ khi biết đâu là đường biên của từng vùng, chúng ta mới có thể lựa chọn con đường phát triển phù hợp thay vì để những giới hạn ấy chỉ hiện ra sau khi khủng hoảng đã xảy đến.#GioiHanSinhThai #GioiHanHanhTinh #QuyHoachVung #LuuVucSong #QuanTriMoiTruong #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

1 ngày trước

KHI HỆ SINH THÁI VƯỢT NGƯỠNGThiên nhiên thường tạo cho con người cảm giác rằng mọi thứ vẫn đang trong tầm kiểm soát. Dòng sông tiếp tục chảy dù lượng nước bị khai thác ngày càng nhiều. Hồ vẫn còn mặt nước dù chất dinh dưỡng và nước thải liên tục đổ vào. Khu rừng vẫn xanh trên ảnh vệ tinh dù thú lớn đã thưa vắng, các mảng rừng bị chia cắt và khả năng tái sinh đang yếu dần. Những dấu hiệu bề ngoài ấy dễ khiến chúng ta tin rằng hệ sinh thái có thể chịu thêm một dự án, một con đường hay một nguồn thải nữa.Trong thực tế, suy thoái sinh thái không phải lúc nào cũng diễn ra từ từ và dễ nhận biết. Hệ sinh thái có thể hấp thụ nhiều tác động trong một thời gian dài mà chưa biểu hiện thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, khả năng chống chịu bên trong có thể đã bị bào mòn. Đến một mức áp lực nhất định, chỉ cần thêm một đợt hạn hán, một vụ cháy, một nguồn ô nhiễm hoặc một phần sinh cảnh bị mất cũng đủ khiến toàn bộ hệ thống chuyển sang trạng thái khác. Khoa học gọi ranh giới này là "ngưỡng sinh thái" hoặc "điểm tới hạn".Hãy hình dung một hồ nước trong nhiều năm vẫn tiếp nhận phân bón rửa trôi từ đồng ruộng và nước thải từ khu dân cư. Ban đầu, nước có thể chỉ đục hơn hoặc xuất hiện tảo theo mùa. Khi lượng nitơ và phốt pho tích tụ vượt quá khả năng điều hòa, tảo bùng phát, ôxy trong nước suy giảm, cá chết và hệ sinh vật thay đổi mạnh. Từ một thủy vực tương đối trong lành, hồ có thể chuyển sang trạng thái phú dưỡng kéo dài. Việc giảm nguồn thải lúc này vẫn cần thiết, nhưng chưa chắc đủ để đưa hệ sinh thái trở lại như trước.Khả năng một hệ sinh thái hấp thụ xáo trộn mà vẫn giữ được những chức năng căn bản được gọi là "khả năng phục hồi". Rừng có tính liên kết tốt, nguồn giống phong phú và nhiều nhóm loài thực hiện các chức năng tương tự thường có nhiều cơ hội phục hồi sau bão, cháy hoặc khai thác. Ngược lại, rừng bị chia thành những mảnh nhỏ, mất động vật phát tán hạt và chịu săn bắt kéo dài sẽ trở nên mong manh hơn. Diện tích cây che phủ có thể chưa giảm mạnh, nhưng năng lực tự tái tạo đã không còn như cũ.Những chuyển đổi như vậy không xa lạ với Việt Nam. Rạn san hô chịu tác động đồng thời từ nước biển ấm lên, ô nhiễm, khai thác thủy sản và hoạt động du lịch. Rừng ngập mặn mất dần khả năng bảo vệ bờ khi bị thu hẹp và chia cắt bởi hạ tầng, đầm nuôi hoặc khu dân cư. Tại các lưu vực sông, khai thác nước, giữ nước ở thượng nguồn, mất rừng và gia tăng nguồn thải có thể cộng hưởng với nhau. Điều đáng lo không chỉ nằm ở từng sức ép riêng lẻ, mà ở cách chúng cùng làm suy yếu khả năng chống chịu của cả hệ thống.Khoa học chưa phải lúc nào cũng xác định chính xác điểm tới hạn nằm ở đâu. Ngưỡng sinh thái thay đổi theo địa điểm, thời gian, quy mô quan sát và điều kiện khí hậu. Có hệ sinh thái chuyển đổi đột ngột; nơi khác suy giảm âm thầm qua nhiều năm. Sự bất định này không phải lý do để trì hoãn hành động. Trái lại, nó cho thấy quy hoạch và quản lý cần duy trì một khoảng an toàn, thay vì khai thác đến sát mức giới hạn rồi chờ những dấu hiệu chắc chắn của khủng hoảng.Giữ hệ sinh thái tránh xa điểm tới hạn thường ít tốn kém và khả thi hơn nhiều so với phục hồi sau khi sự chuyển đổi đã xảy ra. Điều đó đòi hỏi phải theo dõi cả những dấu hiệu suy yếu chưa dễ nhìn thấy, kiểm soát tác động tích lũy và bảo vệ các thành phần tạo nên khả năng phục hồi, từ sinh cảnh tự nhiên, tính kết nối đến sự đa dạng của các loài. Thiên nhiên có thể chịu đựng rất lâu, nhưng sự im lặng của nó không đồng nghĩa với việc vẫn còn nhiều dư địa.#NguongSinhThai #DiemToiHan #KhaNangPhucHoi #SucChiuTaiMoiTruong #BaoTonThienNhien #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

GIỚI HẠN SINH THÁI KHÔNG PHẢI LÀ GIỚI HẠN PHÁT TRIỂNNước từ sông được dùng cho sinh hoạt, tưới tiêu, sản xuất công nghiệp và phát điện. Biển ven bờ cung cấp nguồn lợi thủy sản, không gian du lịch, giao thông và năng lượng. Rừng vừa tạo sinh kế, vừa giữ đất, điều tiết nước và duy trì nơi sống của nhiều loài. Tất cả những lợi ích ấy đều có thể suy giảm khi mức khai thác, chuyển đổi và ô nhiễm vượt quá khả năng tự duy trì của tự nhiên.Các ranh giới cần được tôn trọng để hệ sinh thái tiếp tục vận hành thường được gọi là "giới hạn sinh thái". Khái niệm này không chỉ nói đến lượng tài nguyên có thể lấy đi. Nó còn bao gồm diện tích sinh cảnh cần được duy trì, lượng chất thải môi trường có thể tiếp nhận, mức độ phân mảnh mà hệ sinh thái còn chịu đựng được và những điều kiện cần thiết để tự phục hồi sau tác động.Gần với khái niệm đó là "khả năng chịu tải của môi trường". Có thể hiểu đây là mức áp lực mà một khu vực còn có thể tiếp nhận mà chưa làm mất đi trạng thái môi trường cần được bảo vệ. Với lưu vực sông, sức chịu tải liên quan đến lượng nước có thể khai thác và tổng lượng chất ô nhiễm được phép đưa vào. Tại đô thị, giới hạn lại gắn với nguồn nước, không gian thoát lũ, hệ thống xử lý chất thải, mật độ xây dựng và diện tích cây xanh. Đối với rừng tự nhiên, diện tích chưa chắc là yếu tố duy nhất; chất lượng sinh cảnh, tính liên kết và mức độ săn bắt cũng có thể quyết định khả năng tồn tại của các loài.Sức chịu tải luôn thay đổi theo thời gian và trạng thái của hệ sinh thái. Vào mùa khô, lượng nước sông suy giảm khiến dư địa khai thác và tiếp nhận nước thải thấp hơn nhiều so với mùa mưa. Ven biển, rừng ngập mặn, bãi triều và thảm cỏ biển góp phần giữ phù sa, lọc nước và giảm tác động của sóng. Khi những vùng đệm này bị thu hẹp, khả năng chống chịu của toàn khu vực cũng yếu đi. Biến đổi khí hậu tiếp tục làm bài toán phức tạp hơn thông qua hạn hán, xâm nhập mặn, mưa cực đoan và nước biển dâng.Thực tế ở Việt Nam cho thấy nhiều nơi đang phải gánh đồng thời quá nhiều nhu cầu phát triển. Trên cùng một lưu vực có thể xuất hiện thủy điện, tưới tiêu, khai khoáng, khu công nghiệp, đô thị và nuôi trồng thủy sản. Dọc bờ biển, cảng biển, du lịch, điện năng và hạ tầng đô thị cùng cạnh tranh không gian với rừng ngập mặn, đầm phá và bãi sinh sản của thủy sinh vật. Từng dự án có thể đáp ứng các yêu cầu riêng, song tổng lượng nước bị khai thác, chất thải phát sinh và sinh cảnh bị chuyển đổi vẫn có thể đẩy cả vùng đến tình trạng quá tải.Phát triển trong giới hạn sinh thái không đồng nghĩa với dừng xây dựng hạ tầng hay từ bỏ tăng trưởng kinh tế. Yêu cầu cốt lõi là lựa chọn đúng loại hình, quy mô và địa điểm phát triển. Nơi đã thiếu nước khó có thể tiếp tục thu hút những ngành tiêu thụ nước lớn. Lưu vực ô nhiễm không nên tiếp nhận thêm nguồn thải chỉ vì từng cơ sở riêng lẻ vẫn đạt tiêu chuẩn. Hệ sinh thái giữ vai trò phòng hộ, điều tiết nước hoặc bảo tồn đa dạng sinh học cũng không thể được xem như quỹ đất chờ chuyển đổi.Tăng trưởng chỉ bền vững chỉ đạt được khi không làm suy kiệt các điều kiện tự nhiên mà nền kinh tế và xã hội đang phụ thuộc. Giới hạn sinh thái vì vậy không phải bức tường ngăn cản phát triển, mà là đường biên giúp nhận ra phần dư địa còn lại, những rủi ro không nên tiếp tục chấp nhận và các giá trị cần được giữ gìn trước khi tổn thất trở nên quá lớn hoặc không thể đảo ngược.#GioiHanSinhThai #SucChiuTaiMoiTruong #QuyHoachBenVung #BaoVeMoiTruong #PhatTrienBenVung #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

Mai Châu mùa em thơm nếp xôiChỉ một câu thơ của Quang Dũng cũng đủ để đưa Mai Châu trở thành một miền ký ức đẹp trong lòng nhiều thế hệ người Việt. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, thung lũng ấy vẫn nằm bình yên giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp của Tây Bắc. Nhìn từ trên cao, Mai Châu hiện ra như một bức tranh hài hòa giữa núi rừng, những cánh đồng lúa xanh mướt và những bản làng nhỏ nép mình dưới chân núi. Vẻ đẹp ấy không hùng vĩ đến choáng ngợp, mà dịu dàng, trong trẻo và đủ sức níu chân bất cứ ai từng một lần ghé thăm.Mai Châu thuộc tỉnh Phú Thọ (tỉnh Hòa Bình cũ), từ lâu đã nổi tiếng là một trong những điểm du lịch cộng đồng đầu tiên và thành công nhất của Việt Nam. Những ngôi nhà sàn truyền thống của đồng bào Thái trắng ở các bản Lác, Pom Coọng, Mai Hịch, hay Nà Phòn vẫn được gìn giữ như một phần của đời sống thường nhật. Đến đây, du khách có thể thức dậy giữa tiếng gà gáy, đạp xe qua những con đường nhỏ quanh cánh đồng, thưởng thức cơm lam, nếp nương, cá suối, nghe tiếng khèn, tiếng sáo và hòa mình vào những điệu xòe trong ánh lửa đêm.Không chỉ có giá trị văn hóa, Mai Châu còn nằm trong một vùng cảnh quan karst đặc sắc của Tây Bắc với những dãy núi đá vôi, hang động, suối và hệ sinh thái rừng phong phú. Chính sự kết hợp giữa thiên nhiên và văn hóa đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của nơi này. Mỗi mùa trong năm, Mai Châu lại mang một vẻ đẹp khác nhau: mùa lúa non xanh mướt, mùa lúa chín vàng óng, mùa hoa ban trắng núi rừng hay những ngày đông bảng lảng sương sớm.Giữa nhịp sống ngày càng hối hả, Mai Châu vẫn giữ được sự bình yên hiếm có. Đó không chỉ là một điểm đến để ngắm cảnh, mà còn là nơi để sống chậm, để cảm nhận sự gần gũi giữa con người với thiên nhiên và để hiểu vì sao vùng đất này đã đi vào thi ca như một biểu tượng đẹp của Tây Bắc. Có lẽ, hương nếp xôi trong câu thơ của Quang Dũng không chỉ là mùi thơm của gạo mới, mà còn là hương vị của một miền quê mộc mạc, hiếu khách và giàu bản sắc vẫn còn nguyên vẹn cho đến hôm nay.#maichau #taybac #hoabinh #dulichcongdong #VanHoaThai #thiennhien #canhquan #vietnam ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

THẢM HOA TÍM TRÊN SÔNGMột cụm lục bình trôi theo dòng nước có thể tạo nên cảnh tượng rất dịu dàng. Lá xanh bóng, cuống phình tròn như chiếc phao nhỏ, phía trên là chùm hoa tím nhạt với một đốm vàng ở cánh hoa. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, vài cụm cây có thể nối thành mảng lớn, phủ kín mặt kênh và giữ chân cả những chiếc xuồng máy. Vẻ đẹp từng khiến lục bình được mang đi khắp thế giới cũng chính là khởi đầu cho một trong những cuộc xâm lấn thực vật nổi tiếng nhất.Lục bình có nguồn gốc từ lưu vực Amazon ở Nam Mỹ. Loài cây thủy sinh này sống nổi tự do, không cần bám rễ xuống đáy và sinh sản rất nhanh bằng những nhánh bò tạo thành cây con. Mỗi bụi cây có thể tách ra, trôi theo dòng nước rồi hình thành một quần thể mới ở nơi khác. Ngoài Việt Nam, lục bình đã lan tới nhiều vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, được xếp vào nhóm những loài thực vật thủy sinh xâm lấn nghiêm trọng trên thế giới.Mốc du nhập lục bình vào Việt Nam thường được ghi nhận vào khoảng năm 1905. Cây được trồng làm cảnh tại Hà Nội, sau đó thoát ra môi trường tự nhiên và lan theo hệ thống sông ngòi, ao hồ. Tên gọi bèo Tây có lẽ cũng bắt nguồn từ con đường du nhập ấy. Khi đi về phương Nam, cây gặp một mạng lưới kênh rạch dày đặc, nguồn nước giàu dinh dưỡng và khí hậu ấm áp quanh năm. Những điều kiện thuận lợi giúp lục bình nhanh chóng trở thành hình ảnh quen thuộc của miền sông nước.Khả năng nổi của lục bình nằm ở phần cuống lá có cấu trúc xốp, chứa nhiều khoảng khí. Bên dưới mặt nước là bộ rễ dài, đen tím, có thể giữ lại bùn, chất hữu cơ và nhiều hợp chất hòa tan. Cây phát triển mạnh nhất ở những thủy vực có nhiều đạm và lân từ nước thải sinh hoạt, chăn nuôi hoặc sản xuất nông nghiệp. Một dòng kênh đầy lục bình vì thế không chỉ phản ánh sức sinh trưởng của cây, mà đôi khi còn là dấu hiệu cho thấy nguồn nước đang nhận quá nhiều chất dinh dưỡng.Khi các bụi lục bình kết thành thảm dày, ánh sáng khó xuyên xuống bên dưới. Thực vật thủy sinh bản địa bị che khuất, lượng oxy hòa tan có thể giảm khi khối cây già chết và phân hủy. Các mảng cây còn làm chậm dòng chảy, cản trở tưới tiêu, đánh bắt thủy sản và giao thông đường thủy. Cống thoát nước, cửa lấy nước và chân cầu có thể bị bít kín bởi lượng sinh khối lớn dồn lại sau mưa lũ. Việc vớt bỏ thường tốn nhiều nhân lực, trong khi những mảnh cây còn sót lại tiếp tục sinh trưởng và lan rộng.Lục bình cũng có khả năng hấp thu một số chất dinh dưỡng và kim loại từ nước, nên từng được nghiên cứu cho các hệ thống xử lý nước thải quy mô kiểm soát. Tuy nhiên, khả năng này dễ bị hiểu thành lý do để giữ lục bình trong mọi ao hồ. Cây đã hấp thu chất ô nhiễm phải được thu gom và xử lý đúng cách. Nếu sinh khối chết chìm xuống đáy hoặc được dùng tùy tiện làm thức ăn, phân bón, các chất đã tích tụ có thể quay lại môi trường hoặc đi vào chuỗi thực phẩm. Giá trị xử lý nước chỉ phát huy trong những hệ thống được thiết kế, theo dõi và thu hoạch định kỳ.Ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, người dân đã tìm cách biến loài cây gây tắc nghẽn thành nguyên liệu. Cuống lục bình được cắt, phơi khô rồi đan thành giỏ, khay, thảm, túi, đồ nội thất và các sản phẩm trang trí. Nghề thu hái, sơ chế và đan lục bình tạo thêm thu nhập cho nhiều hộ gia đình, nhất là phụ nữ và lao động nông nhàn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Một loài cây từng bị coi là rác trên sông nhờ đó bước vào các xưởng thủ công và thị trường xuất khẩu.Việc tận dụng lục bình không đồng nghĩa với khuyến khích cây lan rộng. Nguồn nguyên liệu dồi dào có thể tạo sinh kế, nhưng nếu hoạt động sản xuất phụ thuộc vào việc duy trì các thảm cây ngoài tự nhiên, lợi ích kinh tế sẽ xung đột với mục tiêu làm thông thoáng dòng chảy và phục hồi hệ sinh thái. Cách tiếp cận phù hợp hơn là thu gom cây tại những nơi cần kiểm soát, phát triển chuỗi chế biến ổn định và không chủ động phát tán cây sang các thủy vực mới.Từ vài bụi cây cảnh có hoa tím, lục bình đã phủ lên nhiều dòng sông một lớp thảm xanh khó kiểm soát. Hơn một thế kỷ sống trên đất Việt, cây vừa gây tốn kém cho quản lý thủy vực, vừa cung cấp nguyên liệu và việc làm cho các cộng đồng ven sông. Câu chuyện lục bình nhắc rằng một loài cây được đưa đến vì vẻ đẹp hay công dụng trước mắt có thể tạo ra những hệ quả kéo dài rất lâu. Khi cây đã trôi theo dòng nước, ranh giới giữa một món quà từ phương xa và một vấn đề sinh thái đôi khi chỉ cách nhau vài mùa sinh trưởng.Ảnh: Báo Cà Mau.#lucbinh #beotay #caydunhap #loaingoailaixamhai #SongNuocMienTay #SinhKeXanh #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Tag: bảo tồn sao la

Thành lập khu dự trữ thiên nhiên Sao La gần 20.000 ha ở Huế

Các chương trình bảo tồn voi, hổ, sao la… đạt kết quả nhất định