chế phẩm Archives - ThienNhien.Net | Con người và Thiên nhiên

Khoa học - công nghệ

Chế phẩm sinh học xử lý môi trường nông thôn

27/08/2013

Trên Facebook

ThienNhien.Net

18 giờ trước

KHI KHÔNG CÒN DƯ ĐỊA MÔI TRƯỜNGQuy hoạch phát triển thường bắt đầu từ nhu cầu: cần thêm khu công nghiệp, đô thị, đường giao thông, hồ chứa, cảng biển hoặc vùng sản xuất. Tuy nhiên, tại những nơi nguồn nước đã thiếu, chất lượng không khí suy giảm, sông hồ ô nhiễm hoặc sinh cảnh tự nhiên bị chia cắt nghiêm trọng, câu hỏi cần đặt ra trước tiên không còn là có thể xây thêm bao nhiêu dự án. Điều quan trọng hơn là khu vực ấy còn đủ khả năng tiếp nhận thêm áp lực hay không.Dư địa môi trường có thể hiểu là phần sức chịu tải còn lại sau khi đã tính đến các hoạt động đang tồn tại và những nhu cầu thiết yếu của hệ sinh thái. Phần này không chỉ liên quan đến lượng chất thải được phép phát sinh. Nó còn bao gồm nguồn nước có thể khai thác, đất đai có thể chuyển đổi, không gian cần dành cho thoát lũ, diện tích sinh cảnh phải được duy trì và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Khi các giới hạn ấy đã bị chạm tới, việc tiếp tục tăng áp lực sẽ làm rủi ro lan rộng ra toàn vùng.Trong hoàn cảnh đó, nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật cho dự án mới là cần thiết nhưng chưa chắc đủ. Công nghệ xử lý tốt hơn có thể giảm lượng phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm, song tổng lượng ô nhiễm vẫn tăng nếu số cơ sở và quy mô sản xuất tiếp tục mở rộng. Hiệu quả sử dụng nước cũng không giải quyết được tình trạng thiếu hụt nếu nhu cầu mới tăng nhanh hơn lượng nước tiết kiệm được. Sức chịu tải phải được quản lý bằng tổng áp lực thực tế, thay vì chỉ dựa vào mức độ tuân thủ của từng dự án.Chính sách khi ấy cần chuyển từ giảm thiểu tác động sang phân bổ giới hạn. Những khu vực đã ô nhiễm nghiêm trọng có thể phải tạm dừng tiếp nhận thêm nguồn thải. Vùng thiếu nước cần hạn chế các ngành tiêu thụ lớn và ưu tiên nhu cầu sinh hoạt, an ninh lương thực cùng dòng chảy tối thiểu cho hệ sinh thái. Tại cảnh quan giàu đa dạng sinh học, phần sinh cảnh còn lại phải được bảo vệ và kết nối trước khi xem xét những phương án sử dụng đất mới.Phân bổ phần dư địa ít ỏi còn lại luôn đặt ra vấn đề công bằng. Các cơ sở đã hoạt động lâu năm có được mặc nhiên giữ nguyên lượng phát thải hay phải cùng giảm tải? Dự án mang lại nguồn thu lớn cho địa phương có nên được ưu tiên hơn sinh kế của cộng đồng phụ thuộc vào sông, rừng và biển? Khu vực thượng nguồn được hưởng lợi từ khai thác tài nguyên cần chia sẻ trách nhiệm ra sao với nơi gánh chịu tác động ở hạ lưu? Đây không còn là bài toán kỹ thuật đơn thuần mà là lựa chọn về lợi ích, trách nhiệm và quyền tiếp cận tài nguyên.Khôi phục dư địa môi trường cũng phải trở thành một phần của chiến lược phát triển. Giảm tải các nguồn ô nhiễm cũ, phục hồi rừng đầu nguồn, trả lại không gian cho sông, khôi phục đất ngập nước và kết nối các mảng sinh cảnh đều có thể cải thiện khả năng chống chịu của hệ sinh thái. Dù vậy, phục hồi cần nhiều thời gian và không phải tổn thất nào cũng có thể đảo ngược. Khoản đầu tư cho phục hồi vì thế không thể được dùng như lý do để tiếp tục gây thêm tác động ở nơi đã quá tải.Chấp nhận rằng một khu vực không còn dư địa không có nghĩa là từ bỏ phát triển. Đó là lúc phải thay đổi mô hình, chuyển sang ngành ít sử dụng tài nguyên hơn, bố trí lại không gian sản xuất và đầu tư vào chất lượng thay vì liên tục mở rộng quy mô. Khi môi trường đã chạm giới hạn, lựa chọn khó khăn là điều không thể tránh khỏi. Trì hoãn lựa chọn chỉ khiến chi phí khắc phục lớn hơn và thu hẹp thêm những phương án còn lại cho tương lai.#dudiamoitruong #gioihansinhthai #SucChiuTaiMoiTruong #QuyHoachBenVung #PhucHoiHeSinhThai #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

2 ngày trước

TỪNG DỰ ÁN ĐỀU ĐẠT CHUẨN, VÌ SAO CẢ VÙNG VẪN QUÁ TẢI?Nhà máy đáp ứng quy chuẩn xả thải, khu đô thị hoàn thành báo cáo đánh giá tác động môi trường, còn dự án thủy điện được phê duyệt cùng các biện pháp giảm thiểu cần thiết. Xét riêng từng trường hợp, các yêu cầu có vẻ đều được đáp ứng. Tuy nhiên, khi hàng chục dự án đồng thời khai thác nước, xả thải, mở đường và chuyển đổi sinh cảnh trong cùng một khu vực, tổng tác động vẫn có thể vượt xa khả năng chịu đựng của môi trường.Khoảng cách giữa “đạt chuẩn” và “không quá tải” bắt đầu từ cách chúng ta đánh giá tác động. Quy chuẩn thường được áp dụng cho từng nguồn thải, từng dự án hoặc từng cơ sở. Trong khi đó, sông, hồ, rừng và vùng ven biển phải tiếp nhận mọi áp lực cùng lúc. Môi trường không phân biệt nước thải đến từ doanh nghiệp nào, lượng nước bị lấy đi bởi dự án nào hay đoạn sinh cảnh bị chia cắt bởi tuyến đường nào.Hãy nhìn vào một lưu vực sông. Nước được dùng cho sinh hoạt, tưới tiêu, công nghiệp, thủy điện và nuôi trồng thủy sản. Dọc dòng chảy còn có nước thải đô thị, nước thải sản xuất, hóa chất nông nghiệp và bùn đất do mất rừng. Từng nguồn riêng lẻ có thể chưa đủ lớn để gây khủng hoảng, nhưng khi cộng lại, dòng sông có thể thiếu nước vào mùa khô, ô nhiễm kéo dài và mất dần khả năng tự làm sạch.Tình trạng tương tự diễn ra tại nhiều vùng ven biển và cảnh quan rừng. Cảng biển, khu du lịch, điện năng, nuôi trồng thủy sản và đô thị hóa cùng cạnh tranh không gian bờ biển. Đường giao thông, khai khoáng, nông nghiệp và các công trình hạ tầng lại chia nhỏ sinh cảnh tự nhiên. Tác động không chỉ nằm ở diện tích bị chuyển đổi trực tiếp mà còn lan rộng qua tiếng ồn, ánh sáng, ô nhiễm, thay đổi dòng chảy và sự gián đoạn đường di chuyển của động vật hoang dã.Đó là lý do đánh giá tác động tích lũy cần được đặt ở vị trí trung tâm. Thay vì chỉ hỏi dự án mới gây thêm bao nhiêu ô nhiễm hoặc mất bao nhiêu hecta sinh cảnh, cần xem toàn khu vực đã chịu những áp lực nào, còn bao nhiêu dư địa và những kế hoạch phát triển sắp tới sẽ làm thay đổi bức tranh ra sao. Phần tác động tăng thêm chỉ có thể được đánh giá đúng khi đặt cạnh những gì đã tồn tại từ trước.Kiểm soát tổng tải lượng là một cách tiếp cận quan trọng. Trước hết phải xác định lượng nước có thể khai thác, lượng chất ô nhiễm có thể tiếp nhận hoặc mức sinh cảnh có thể bị tác động mà hệ sinh thái vẫn duy trì được trạng thái cần bảo vệ. Phần dư địa đó mới được phân bổ cho các hoạt động phát triển, kèm theo khoảng an toàn cho mùa khô, biến đổi khí hậu và những bất định của dữ liệu. Trình tự này khác hẳn việc liên tục tiếp nhận dự án rồi xử lý hậu quả khi môi trường đã quá tải.Đánh giá môi trường chiến lược, quy hoạch và đánh giá tác động môi trường vì thế phải bổ trợ cho nhau. Quy hoạch cần xác định giới hạn chung của vùng; đánh giá chiến lược xem xét tác động tích lũy của các phương án phát triển; còn đánh giá từng dự án phải chứng minh rằng dự án vẫn phù hợp với phần sức chịu tải còn lại. Nếu thiếu mối liên kết này, từng dự án có thể đúng quy trình nhưng tổng thể phát triển vẫn đi sai hướng.#TacDongTichLuy #TongTaiLuong #SucChiuTaiMoiTruong #DanhGiaTacDongMoiTruong #QuyHoachBenVung #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

3 ngày trước

SỨC CHỊU TẢI: CẦN ĐO NHỮNG GÌ?Khi nói đến sức chịu tải của môi trường, người ta thường nghĩ đến một con số cho biết khu vực nào còn “dư địa” và khu vực nào đã “quá tải”. Cách hình dung đó dễ hiểu nhưng chưa đủ. Môi trường không vận hành như một chiếc bình có dung tích cố định. Sức chịu tải được tạo nên từ nhiều yếu tố, từ nguồn nước, đất đai, chất lượng không khí đến khả năng duy trì sinh cảnh và phục hồi sau tác động.Trước hết là khả năng cung cấp tài nguyên. Nguồn nước có thể đáp ứng đến đâu cho sinh hoạt, sản xuất và duy trì dòng chảy tự nhiên? Đất còn đủ màu mỡ để canh tác lâu dài hay đang bị xói mòn, thoái hóa và nhiễm mặn? Rừng có thể cung cấp lâm sản mà không làm mất khả năng tái sinh? Những câu hỏi này giúp xác định lượng tài nguyên có thể sử dụng, đồng thời chỉ ra phần cần được giữ lại để hệ sinh thái tiếp tục vận hành.Khả năng tiếp nhận chất thải là một phương diện khác. Sông, hồ, không khí và đất đều có thể phân hủy, pha loãng hoặc giữ lại một phần chất ô nhiễm. Năng lực ấy không vô hạn và thường suy giảm khi áp lực tích tụ kéo dài. Nếu chỉ kiểm tra từng nguồn thải riêng lẻ mà không tính tổng lượng ô nhiễm trong toàn khu vực, kết quả đánh giá có thể cho thấy mọi cơ sở đều đạt yêu cầu trong khi dòng sông vẫn ngày càng bẩn hơn.Sức chịu tải còn nằm ở khả năng duy trì các chức năng sinh thái. Rừng đầu nguồn giữ nước và bảo vệ đất; vùng đất ngập nước điều tiết lũ và lọc nước; rừng ngập mặn giảm sóng, giữ phù sa và tạo nơi sinh sản cho thủy sinh vật. Khi các hệ sinh thái này bị thu hẹp, phần năng lực mất đi không thể dễ dàng thay thế bằng một công trình kỹ thuật. Đánh giá chỉ dựa trên diện tích đất, trữ lượng nước hay nồng độ chất ô nhiễm sẽ bỏ sót những chức năng âm thầm nhưng thiết yếu đó.Khả năng chống chịu và phục hồi cũng cần được tính đến. Hai khu vực có cùng diện tích rừng chưa chắc có sức chịu tải giống nhau. Nơi còn rừng liền mạch, nguồn giống phong phú và nhiều loài động vật phát tán hạt thường có khả năng phục hồi tốt hơn sau bão, cháy hoặc khai thác. Trái lại, sinh cảnh bị chia cắt, đất suy thoái và đa dạng sinh học suy giảm sẽ khiến hệ thống dễ tổn thương hơn trước cùng một mức tác động.Việc đo sức chịu tải vì thế phải gắn với không gian, thời gian và mục tiêu quản lý cụ thể. Kết quả vào mùa mưa không thể đại diện hoàn toàn cho mùa khô. Chỉ số trung bình của cả tỉnh có thể che khuất tình trạng thiếu nước hoặc ô nhiễm nghiêm trọng tại một tiểu vùng. Dữ liệu hiện trạng cũng chưa đủ nếu không đặt trong các kịch bản phát triển, biến đổi khí hậu và gia tăng nhu cầu trong tương lai. Quan trọng hơn, đánh giá phải dành một khoảng an toàn cho những điều chưa biết chắc.Một bản đồ phân vùng cao, trung bình và thấp có thể hữu ích để sàng lọc, nhưng chưa thể thay thế cho quyết định quản lý. Đánh giá sức chịu tải chỉ thực sự có giá trị khi trả lời được ba câu hỏi: khu vực đang bị giới hạn bởi yếu tố nào, hoạt động nào tạo ra áp lực lớn nhất và còn bao nhiêu dư địa có thể sử dụng một cách an toàn. Đo đúng không phải để tạo thêm một bộ chỉ số, mà để biết nơi nào cần giảm tải, nơi nào phải phục hồi và nơi nào không nên tiếp tục phát triển theo cách cũ.#SucChiuTaiMoiTruong #GioiHanSinhThai #DanhGiaMoiTruong #QuyHoachBenVung #BaoVeHeSinhThai #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

4 ngày trước

TỪ GIỚI HẠN HÀNH TINH ĐẾN GIỚI HẠN CỦA MỘT VÙNGKhí hậu, đa dạng sinh học, nguồn nước, đất đai và các chu trình dinh dưỡng đều có những giới hạn mà con người không thể vượt qua mãi mà không phải trả giá. Ở quy mô toàn cầu, các nhà khoa học đã đề xuất khái niệm “giới hạn hành tinh” để mô tả không gian an toàn cho sự phát triển của xã hội loài người. Tuy nhiên, những ranh giới lớn của Trái đất chỉ thực sự có ý nghĩa với quản lý khi được chuyển thành các câu hỏi cụ thể: một lưu vực còn bao nhiêu nước có thể khai thác, một vùng biển còn chịu thêm được bao nhiêu chất thải, hay một cảnh quan cần giữ lại bao nhiêu sinh cảnh để các loài có thể tồn tại.Không phải giới hạn nào cũng được xác định theo cùng một cách. Phát thải khí nhà kính ở bất kỳ nơi nào cũng góp phần làm khí hậu toàn cầu nóng lên. Ngược lại, thiếu nước, ô nhiễm sông, sạt lở bờ biển hay suy giảm rừng tự nhiên lại phụ thuộc rất mạnh vào điều kiện của từng khu vực. Hai địa phương có diện tích và dân số tương đương vẫn có thể có sức chịu tải hoàn toàn khác nhau do lượng mưa, địa hình, chất lượng đất, cấu trúc hệ sinh thái và mức độ phát triển đã có.Vì vậy, đánh giá giới hạn sinh thái không thể chỉ dừng ở cấp quốc gia. Những con số trung bình thường che khuất sự chênh lệch rất lớn giữa các vùng. Việt Nam có nơi mưa nhiều nhưng vẫn thiếu nước vào mùa khô do khả năng trữ nước thấp và nhu cầu khai thác cao. Nhiều tỉnh còn quỹ đất rộng, song phần đất thích hợp cho sản xuất, bảo tồn hoặc phát triển đô thị lại rất hạn chế. Dư địa môi trường phải được xem xét tại đúng nơi áp lực phát sinh và hệ sinh thái chịu tác động.Địa giới hành chính cũng không phải lúc nào cũng phù hợp với cách vận hành của tự nhiên. Nước từ thượng nguồn chảy qua nhiều tỉnh trước khi ra biển. Ô nhiễm phát sinh tại một khu công nghiệp có thể ảnh hưởng đến cộng đồng ở phía hạ lưu. Động vật hoang dã di chuyển qua nhiều khu rừng thuộc các huyện và tỉnh khác nhau, trong khi cát, phù sa và dòng chảy ven bờ không dừng lại ở ranh giới trên bản đồ. Bởi vậy, lưu vực sông, vùng bờ biển, hành lang sinh thái và cảnh quan liên tỉnh thường là những đơn vị phù hợp hơn để nhận diện giới hạn.Cách nhìn này đặc biệt quan trọng đối với quy hoạch. Nếu mỗi địa phương chỉ tính toán nhu cầu phát triển trong phạm vi của mình, tổng số dự án được đề xuất trên cùng một lưu vực hoặc dải ven biển có thể vượt xa khả năng đáp ứng của toàn vùng. Nhà máy điện, khu công nghiệp, đô thị, nông nghiệp và du lịch có thể cùng phụ thuộc vào một nguồn nước. Cảng biển, điện gió, nuôi trồng thủy sản và bảo tồn thiên nhiên lại cùng sử dụng một không gian ven bờ. Phần dư địa được dành cho hoạt động này sẽ không còn nguyên vẹn cho hoạt động khác.Xác định giới hạn sinh thái ở cấp vùng vì thế không chỉ là bài toán đo đếm tài nguyên. Quá trình này còn đòi hỏi lựa chọn về ưu tiên và công bằng. Ai được sử dụng lượng nước còn lại trong mùa khô? Địa phương ở thượng nguồn có trách nhiệm như thế nào đối với vùng hạ lưu? Khu vực đã tập trung nhiều nguồn gây ô nhiễm có nên tiếp tục nhận thêm dự án? Cộng đồng phụ thuộc trực tiếp vào rừng, sông và biển cần được bảo đảm quyền lợi ra sao khi dư địa phát triển ngày càng thu hẹp?Từ giới hạn hành tinh đến giới hạn của một vùng là bước chuyển từ cảnh báo khoa học sang quyết định thực tế. Muốn phát triển trong giới hạn sinh thái, quy hoạch phải nhìn vượt ra ngoài từng dự án và từng địa phương, nhận diện đầy đủ các mối liên kết tự nhiên, đồng thời xác định rõ phần tài nguyên và sức chịu tải còn lại. Chỉ khi biết đâu là đường biên của từng vùng, chúng ta mới có thể lựa chọn con đường phát triển phù hợp thay vì để những giới hạn ấy chỉ hiện ra sau khi khủng hoảng đã xảy đến.#GioiHanSinhThai #GioiHanHanhTinh #QuyHoachVung #LuuVucSong #QuanTriMoiTruong #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

ThienNhien.Net

5 ngày trước

KHI HỆ SINH THÁI VƯỢT NGƯỠNGThiên nhiên thường tạo cho con người cảm giác rằng mọi thứ vẫn đang trong tầm kiểm soát. Dòng sông tiếp tục chảy dù lượng nước bị khai thác ngày càng nhiều. Hồ vẫn còn mặt nước dù chất dinh dưỡng và nước thải liên tục đổ vào. Khu rừng vẫn xanh trên ảnh vệ tinh dù thú lớn đã thưa vắng, các mảng rừng bị chia cắt và khả năng tái sinh đang yếu dần. Những dấu hiệu bề ngoài ấy dễ khiến chúng ta tin rằng hệ sinh thái có thể chịu thêm một dự án, một con đường hay một nguồn thải nữa.Trong thực tế, suy thoái sinh thái không phải lúc nào cũng diễn ra từ từ và dễ nhận biết. Hệ sinh thái có thể hấp thụ nhiều tác động trong một thời gian dài mà chưa biểu hiện thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, khả năng chống chịu bên trong có thể đã bị bào mòn. Đến một mức áp lực nhất định, chỉ cần thêm một đợt hạn hán, một vụ cháy, một nguồn ô nhiễm hoặc một phần sinh cảnh bị mất cũng đủ khiến toàn bộ hệ thống chuyển sang trạng thái khác. Khoa học gọi ranh giới này là "ngưỡng sinh thái" hoặc "điểm tới hạn".Hãy hình dung một hồ nước trong nhiều năm vẫn tiếp nhận phân bón rửa trôi từ đồng ruộng và nước thải từ khu dân cư. Ban đầu, nước có thể chỉ đục hơn hoặc xuất hiện tảo theo mùa. Khi lượng nitơ và phốt pho tích tụ vượt quá khả năng điều hòa, tảo bùng phát, ôxy trong nước suy giảm, cá chết và hệ sinh vật thay đổi mạnh. Từ một thủy vực tương đối trong lành, hồ có thể chuyển sang trạng thái phú dưỡng kéo dài. Việc giảm nguồn thải lúc này vẫn cần thiết, nhưng chưa chắc đủ để đưa hệ sinh thái trở lại như trước.Khả năng một hệ sinh thái hấp thụ xáo trộn mà vẫn giữ được những chức năng căn bản được gọi là "khả năng phục hồi". Rừng có tính liên kết tốt, nguồn giống phong phú và nhiều nhóm loài thực hiện các chức năng tương tự thường có nhiều cơ hội phục hồi sau bão, cháy hoặc khai thác. Ngược lại, rừng bị chia thành những mảnh nhỏ, mất động vật phát tán hạt và chịu săn bắt kéo dài sẽ trở nên mong manh hơn. Diện tích cây che phủ có thể chưa giảm mạnh, nhưng năng lực tự tái tạo đã không còn như cũ.Những chuyển đổi như vậy không xa lạ với Việt Nam. Rạn san hô chịu tác động đồng thời từ nước biển ấm lên, ô nhiễm, khai thác thủy sản và hoạt động du lịch. Rừng ngập mặn mất dần khả năng bảo vệ bờ khi bị thu hẹp và chia cắt bởi hạ tầng, đầm nuôi hoặc khu dân cư. Tại các lưu vực sông, khai thác nước, giữ nước ở thượng nguồn, mất rừng và gia tăng nguồn thải có thể cộng hưởng với nhau. Điều đáng lo không chỉ nằm ở từng sức ép riêng lẻ, mà ở cách chúng cùng làm suy yếu khả năng chống chịu của cả hệ thống.Khoa học chưa phải lúc nào cũng xác định chính xác điểm tới hạn nằm ở đâu. Ngưỡng sinh thái thay đổi theo địa điểm, thời gian, quy mô quan sát và điều kiện khí hậu. Có hệ sinh thái chuyển đổi đột ngột; nơi khác suy giảm âm thầm qua nhiều năm. Sự bất định này không phải lý do để trì hoãn hành động. Trái lại, nó cho thấy quy hoạch và quản lý cần duy trì một khoảng an toàn, thay vì khai thác đến sát mức giới hạn rồi chờ những dấu hiệu chắc chắn của khủng hoảng.Giữ hệ sinh thái tránh xa điểm tới hạn thường ít tốn kém và khả thi hơn nhiều so với phục hồi sau khi sự chuyển đổi đã xảy ra. Điều đó đòi hỏi phải theo dõi cả những dấu hiệu suy yếu chưa dễ nhìn thấy, kiểm soát tác động tích lũy và bảo vệ các thành phần tạo nên khả năng phục hồi, từ sinh cảnh tự nhiên, tính kết nối đến sự đa dạng của các loài. Thiên nhiên có thể chịu đựng rất lâu, nhưng sự im lặng của nó không đồng nghĩa với việc vẫn còn nhiều dư địa.#NguongSinhThai #DiemToiHan #KhaNangPhucHoi #SucChiuTaiMoiTruong #BaoTonThienNhien #ThienNhienNet ... Xem thêmThu nhỏ

Photo

Xem trên Facebook

Tag: chế phẩm

Chế phẩm sinh học xử lý môi trường nông thôn